Back

ⓘ ភូមិសាស្ត្រនយោបាយអាមេរិកខាងជើង




                                               

សុខ ចាន់ថារ័ត្ន/ប្រអប់ខ្សាច់/សេដ្ឋកិច្ចនយោបាយ

សេដ្ឋកិច្ច ​នយោបាយ​គឺ​ជា​ពាក្យ​ដើម​ដែល​បាន​ប្រើ​សម្រាប់​ការ​សិក្សា​​ពីផលិតកម្ម ​និង​ពាណិជ្ជកម្ម ​និង​​ទំនាក់​ទំនង​របស់​ពួក​គេ​ជាមួយ​នឹង​ច្បាប់​ ​និង​រដ្ឋា​ភិ​បាល​ ក៏​ដូច​ជា​ជាមួយ​នឹង​ការ​ចែកចាយ​នៃ​ប្រាក់​ចំណូល​ជាតិ​និង​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ​ ។ សេដ្ឋកិច្ច​នយោបាយ​មាន​ប្រភព​ដើម​ពីរ​​សីលធម៌ទស្សនវិជ្ជា​។ វា​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​នៅ​ក្នុង​សតវត្ស​ទី ១៨ ដូចជា​ការ​សិក្សា​ពី​សេដ្ឋកិច្ច​នៃ​រដ្ឋ​ឬ ទម្រង់រដ្ឋ ដូចនេះ​បានចេញជាពាក្យ សេដ្ឋកិច្ចនយោបាយ។ នៅ​ចុង​សតវត្ស​ទី 19​, ពាក្យសេដ្ឋកិច្ច​​នេះ​បាន​មក​ដើម្បី​ជំនួស​សេដ្ឋកិច្ច​នយោបាយ រួមគ្នាជាមួយ​នឹង​ការ​បោះ​ពុ​ម្ភ​ផ្សាយ​នៃ​សៀវភៅ​ដែល​មាន​ឥទ្ធិពល​ដោយ Alfred Marshall ...

                                               

ផ្លូវរូងដីក្រោមសមុទ្រ

ផ្លូវរូងដីក្រោមសមុទ្រ គឹជាផ្លូវ ដែល នៅក្រោមសមុទ្រ ពី ប្រទេសបារាំង ទៅ ប្រទេសអង់គ្លេស វាមាន ប្រវែង៥០គ.ម ប្រហែល៣១ម៉ាយ ដែលស្ថិតនៅ​ ក្បែររូបសត្វព្រាប នៅក្នុងរាជាណាចក្រអង់គ្លេស ផាស ដឺ កាលាស ក្បែរកាលាស ស្ថិតក្នុងភាគខាងជើង ប្រទេសបារាំងខាងក្រោយ ឈូងសមុទ្រ អង់គ្លេសនៅឯ រូបសត្វ ព្រាបដ៏តូចចង្អៀត។ នៅចំណុចដែល ទាបបំផុតគឺ មានប្រវែង ៧៥ម ជ្រៅបំផុតមានប្រវែង ៣៨ គ.ម វាជាផ្លូវរូងដីក្រោមសមុទ្រមួយភាគ ដែលចាស់ជាង គេនៅពិភពលោក ទោះជាយ៉ាងណាក៏ផ្លូវ រូងក្រោមសមុទ្រ សេខាន នៅប្រទេសជប៉ុន ក៏មានប្រវែង វែងដូចនៅប្រទេសបារាំងដែរ គឺមានប្រវែង ៥៣.៨៥ គ.ម ហើយមានជំរៅជ្រៅបំផុតគឺ ២៤០ម ក្រោមកំរិតទឹកសមុទ្រ។ វាជារូងដី សំរាប់រទេះភ្លើងដឹកអ្នកដំណ ...

                                               

ភូមិសាស្ត្រនយោបាយសេដ្ឋកិច្ច

នៅ​ចុង​ឆ្នាំ​២០០៨ វិបត្តិ​សេដ្ឋកិច្ច​សកល​បាន​ផ្ទុះ​ឡើង។ ជិត​ពីរ​ឆ្នាំ​ក្រោយ​មក ប្រទេស​ធំៗ​ខ្លះ បាន​ចេញ​ផុត​ពី​វិបត្តិ​ហើយ ខ្លះ​ទៀត​ក៏​កំពុង​ចេញ​រួច​បណ្តើរៗ​ហើយ​ដែរ។ ប៉ុន្តែ ក៏​មាន​ដែរ​ប្រទេស​ធំៗ​ផ្សេង​ទៀត​ដែល​នៅ​តែ​ងើប​ក្បាល​មិន​រួច។ តើ​មាន​ប្រទេស​ណា​ខ្លះ​ដែល​ជា​អ្នក​ឈ្នះ និង​ប្រទេស​ណា​ខ្លះ​ទៀត​ដែល​ជា​អ្នក​ចាញ់​ នៅ​ក្នុង​វិបត្តិ​សកល? ក្រោយ​ពី​វិបត្តិ​សេដ្ឋកិច្ច​សកល​បាន​ផ្តើម​បោក​កញ្ជ្រោក​ទៅ​លើ​ពិភពលោក​ ទាំង​មូល នៅ​ឆ្នាំ​២០០៨-២០០៩​ ថ្នាក់​ដឹកនាំ​ចិន​បាន​សម្រេច​ចាត់​វិធានការ​ដោយ​មិន​សំច័យ​លុយ​ឡើយ ដើម្បី​សង្គ្រោះ​សេដ្ឋកិច្ច​ជាតិ។ ជាក់​ស្តែង ផែនការ​ផ្តល់​សន្ទុះ​សេដ្ឋកិច្ច​របស់​ចិន មាន​តម្លៃ​ស្ ...

                                               

នគររាជសីមា

នគររាជសីមា គឺជា ទេសបាលនគរ នៅភាគឦសាននៃប្រទេសថៃនិងផ្លូវចូលទៅឦសាន ។ វាគឺជាទីរួមចង្វាតនគររាជសីមា និងស្រុកនគររាជសីមា ។ កាលពីថ្ងៃ១៦សីហា២០១០ តំបន់ក្រុងមានប្រជាជន១៤២,៦៤៥ ។ ទេសបាលនគរក៏ត្រូវបានគេស្គាល់ជាសាមញ្ញថាជា គោរាជ រ.ប.ទ.ថ. គោរាជ, โคราช, គឺជាកំណែខ្លីនៃឈ្មោះពេញ ។ វាមានទីតាំងស្ថិតនៅមាត់ច្រកនៃខ្ពង់រាបគោរាជ និងបានកត់ចំណាំជាប្រវត្តិសាស្ត្រតាមព្រំដែនរវាងទឹកដីឡាវនិងសៀម ក៏ប៉ុន្តែឥឡូវត្រូវបានចាត់ទុកថាជាផ្លូវចូលទៅកាន់ភាគឦសាន ឥសាន ។ ទីតាំងភូមិសាស្ត្រគឺ 14°58.5′N 102°6′E ។ នគររាជសីមាក៏នៅកណ្ដាលនៃតំបន់ទីក្រុងមេនគររាជសីមា ។

                                               

ប្រវត្តិសាស្ត្រវៀតណាម

ប្រវត្តិសាស្ត្រវៀតណាម ចាប់ផ្ដើមជាង២៧០០ឆ្នាំកន្លងមកហើយ ។ ជាយូណាស់មកហើយទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិជាប្រវត្តិសាស្រ្តដ៏សំខាន់បំផុត របស់ប្រទេសវៀតណាមគឺប្រទេសចិន។ បុរេប្រវត្តិវៀតណាមបានបញ្ចូលបន្ថែម នូវរឿងព្រេងមួយតំណាលអំពីនគរមួយឈ្មោះថា វ៉ាន ឡាង ដែលរាប់បញ្ចូលនូវអ្វីដែលឥលូវជាតំបន់ស្វយ័តគ័ងស៊ី និងខេត្តគ័ងតុងប្រទេសចិន ក៏ដូចជាមានភាគខាងជើងប្រទេសវៀតណាមដែរ ។ ក្រោយមកទៀត រាជវង្សបន្តបន្ទាប់ នៅស្រុកចិនបានកាន់កាប់វៀតណាម ដោយផ្ទាល់អស់ជាច្រើនសម័យកាលចាប់ ពីឆ្នាំ ២០៧ ម.គ.រហូតដល់៩៣៨ គ.ស.ពេលនោះវៀតណាមបានទទួលឯករាជ្យមកវិញ ។ វៀតណាមនៅតែជារដ្ឋចំណុះមួយរបស់ចិន ដែលជាប្រទេសជិតខាងដ៏ធំជាងគេ អស់រយះពេលជាច្រើនបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រប្រទេស ...

                                               

សមុទ្រ អារ៉ាល់

សមុទ្រ​អារ៉ាល់​ គឺជា​សមុទ្រ​បិទ​មួយ​ ស្ថិតនៅ​​អាស៊ីកណ្តាល ខាងជើង​ជាប់នឹង​ខេត្ត​ Aktobe និង Kyzylorda នៃ​ប្រទេស​កាហ្សាក់ស្ថាន​ និង​ខាងត្បូង​ជាប់នឹង​ តំបន់​ស្វយ័ត​ Karakalpakstan នៃ​ប្រទេស​អ៊ុយប៊ែគីស្ថាន។ ឈ្មោះ​នៃ​បឹង គេ​អាច​បកប្រែ​ថា សមុទ្រ​នៃ​បណ្ដា​កោះ ដោយយោងតាម​ចំនួន​កោះ​ជាង ១៥០០ ដែល​មាន​ក្រឡាផ្ទៃ​ធំជាង ១​ហិចតា ដែល​មាន​ហ៊ុមព័ទ្ធ​ជុំវិញ​ដោយ​ទឹក​។ បច្ចុប្បន្ន មាន​បឹង​ចំនួន​បី​នៅក្នុង​អាង​នៃ​សមុទ្រ​អារ៉ាល់​ទាំងមូល​គឺ៖ សមុទ្រ​អារ៉ាល់​ខាងជើង និង អាង​ខាងលិច និង​អាង​ខាងកើត នៃ​សមុទ្រ​អារ៉ាល់​ខាងត្បូង​។

                                               

ម៉ាឡេស៊ី

ប្រទេសម៉ាឡេស៊ី ជារាជាណាចក្រសហព័ន្ធ​អាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញមួយ​នៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ ម៉ាឡេស៊ីមានផ្ទៃដីសរុប ៣២៩ ៨៤៧ គ.ម ២ ។ ម៉ាឡេស៊ីមានរដ្ឋ ១៣ និង ដែនដីសហព័ន្ធ៣។ ភូមិសាស្ត្រម៉ាឡេស៊ីបែងចែកជា២តំបន់គឺ ម៉ាឡេស៊ីឧបទ្វីប និង ម៉ាឡេស៊ីបរនេអូ ដែលតំបន់ទាំង២នេះត្រូវខណ្ឌចែកដោយសមុទ្រចិនខាងត្បូង។ ម៉ាឡេស៊ីមានព្រំដែនគោកជាប់ប្រទេសថៃ ឥណ្ឌូនេស៊ី និង ប្រ៊ុយណេ ហើយជាប់ព្រំដែនទឹកជាមួយ សិង្ហបុរី វៀតណាម និង ហ្វីលីពីន។ ដោយសារម៉ាឡេស៊ីស្ថិតនៅក្បែរខ្សែអេក្វាទ័រ ប្រទេសនេះមានអាកាសធាតុត្រូពិច។ រដ្ឋធានីគឺនៅ ទីក្រុងកូឡាឡាំពួរ ចំនែកទីក្រុងរដ្ឋបាល​​គឺនៅពុត្រាចាយ៉ា។ ម៉ាឡេស៊ីមានការអភិវឌ្ឍន៍និងការរីកចម្រើនផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចខ្លាំងនៅអំឡុងសតវត្ ...

                                               

ឃុំសិត្បូ

សង្កាត់សិត្បូ ជារដ្ឋបាលផ្នែកមួយនៃ ក្រុងតាខ្មៅ ដែលមានផ្ទៃដីប្រហែល ៤៥២.៤០គីឡូម៉ែត្រការ៉េ និងប្រវែងព្រំប្រទល់ចម្ងាយប្រហែល ១៣២.៣៤គីឡូម៉ែត្រ ហើយជាអតីតឃុំ នៃស្រុកស្អាង និងមាន ១៦ឃុំមាន÷

                                               

អាហ្សង់ទីន

អាហ្សង់ទីន គឺជាប្រទេសដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅភាគខាងត្បូងនៃ អាមេរិកខាងត្បូង ។ ប្រទេសនេះមានព្រំប្រទល់ខាងលិចជាប់នឹងប្រទេស ស៊ីលី ឯខាងជើងជាប់បូលីវី និងប៉ារាហ្កាយ ហើយភាគឦសានជាប់ប្រេស៊ីល ខាងកើតជាប់អ៊ុយរ៉ាហ្កាយ និងមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក និងខាងត្បូងជាប់ច្រកសមុទ្រ Drake Passage ។ ប្រទេសនេះមានផ្ទៃដី 2 780 400 គម២។ វាជាប្រទេសធំលំដាប់ទី៨ ក្នុងពិភពលោក ហើយជាប្រទេសធំលំដាប់ទ៤ ក្នុងតំបន់អាមេរិក និងជាប្រទេសធំបំផុតក្នុងចំណោមប្រទេស ប្រើភាសាអេស្ប៉ាញ។ វាត្រូវបានបែងចែកទៅជាម្ភៃបីខេត្ដ និងក្រុងស្វ័យតមួយដែលជារដ្ឋធានី ប៊ុយណូស៊ែរ។ ខេត្ត និងរដ្ឋធានីមានរដ្ឋធម្មនុញ្ញរបស់ខ្លួនប៉ុន្តែមាននៅក្រោមប្រព័ន្ធសហព័ន្ធ។ ប្រទេសអាហ្សង់ទីនទាមទ ...

                                               

ប្រវត្តិសាស្ត្រចិន

អរិយធម៌ចិនមានដើមកើតនៅមជ្ឈមណ្ឌលក្នុងតំបន់ផ្សេងៗតាមដងទន្លេពីរគឺទន្លេលឿង និង ទន្លេឆាងជាំង នៅយុគថ្មរំលីង ក៏ប៉ុន្តែទន្លេលឿងត្រូវបានគេនិយាយថាគឺជាអណ្ដូងនៃអរិយធម៌ចិន​។ ជាមួយប្រវត្តិសាស្ត្របន្តរាប់ពាន់ឆ្នាំមក ចិនជាអរិយធម៌មួយក្នុងចំណោមអរិយធម៌ចំណាស់បំផុតនៃពិភពលោក។ ប្រវត្តិសាស្ត្រចិនជាសំណេរត្រូវបានគេដឹងថាបានសរសេរនៅដើមសម័យរាជវង្សសាង ទោះបីយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏អត្ថបទប្រវត្តិសាស្ត្របុរាណៗមួយចំនួនដូចជា កំណត់ត្រាមហាប្រវត្តិវិទូ និង វស្សប្បវត្តិឫស្សី បានពោលអះអាងថាធ្លាប់មានសម័យរាជវង្សសៀមុនសម័យរាជវង្សសាងទៅទៀត។ វប្បធម៌ អក្សរសាស្ត្រ និង ទស្សនវិជ្ជាចិនភាគច្រើន បានរីកចម្រើនច្រើនកំឡុងសម័យរាជវង្សចូវ ។ រាជវង្សចុវបានចាប់ផ្ដើ ...

                                               

សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមសហព័ន្ធសូវៀតរុស្ស៊ី

សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមសហព័ន្ធសូវៀតរុស្ស៊ី ឬត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅថា សាធារណរដ្ឋសូវៀតរុស្ស៊ី ឬ សូវៀតរុស្ស៊ី គឺជារដ្ឋឯករាជ្យមួយនៅចន្លោះឆ្នាំ១៩១៧ រហូតដល់ឆ្នាំ១៩២២ ហើយក្រោយមកបានក្លាយជាសាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមសូវៀតធំជាងគេនៅក្នុងសហភាពសូវៀតចាប់ពីឆ្នាំ១៩២២ រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៩១។ នៅចន្លោះឆ្នាំ១៩៩០ និងឆ្នាំ១៩៩១ វាបានក្លាយជាផ្នែកអធិបតេយ្យមួយនៃសហភាពសូវៀតមុនពេលត្រូវបានរំលាយ។ សាធារណរដ្ឋរុស្ស៊ីនេះត្រូវបង្កើតឡើងដោយមានអង្គតូចៗនៃសាធារណរដ្ឋស្វយ័តចំនួនដប់ប្រាំមួយ តំបន់ស្វយ័តចំនួនប្រាំ ស្រុកស្វយ័ត ចំនួនដប់ ក្រៃ ចំនួនប្រាំមួយ និងតំបន់ភូមិភាគចំនួនសែសិប។ មូស្គូគឺជារដ្ឋធានីរបស់ សសសស រុស្ស៊ី ហើយវាត្រូវជារដ្ឋដែលមានក្រុមជនជាតិចម្រ ...

                                               

ប្រវត្តិសាស្ត្រលាវ

ប្រវត្តិសាស្ត្រលាវ ដែលបានដាក់បញ្ចូលក្នុងសៀវភៅពុម្ពរដ្ឋជាផ្លូវការ គេបានសន្មតទៅដល់ការបង្កើតឡើងនូវនគរលានជាងដោយព្រះបាទផ្វាងុមនៅឆ្នាំ១៣៥៣។ នេះជាកាលបរិច្ឆេទដែលប្រទាក់ទងគ្នានៃចំណាប់ផ្ដើមប្រវត្តិសាស្ត្រនៃប្រទេសជាតិនេះ ដែលផ្ទុយស្រឡះគ្នាទៅនឹងដំណើរពេលវេលាដែលយកតាមប្រវត្តិលេខន៍សៀម ។ នៅសតវត្សទី១៤ ជាពេលដែល ប្រវត្តិសាស្ត្រផ្លូវការ នេះចាប់ផ្ដើមឡើង ពួកអ្នកនិយាយភាសាសន្តានលាវដំបូង ប្រហែលជាបានពង្រីកមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃប្រជាជនជាធម្មតាក្នុងចំណោមពួកអ្នកស្រុកមុននៃការមកដល់នៃជនជាតិលាវ កាលពីប៉ុន្មានសតវត្សមុន រឺ ជាងពីរសតវត្សកន្លងមក។ ព្រំដែននៃរដ្ឋលាវសម័យទំនើបត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយរដ្ឋាភិបាលអាណានិគមនិយមបារាំងនៅចុងសតវត្សទី១៩ និ ...