Back

ⓘ ភ្នំពេញ




                                               

ព្រះសហគមន៏កាតូលិកភូមិភាគភ្នំពេញ

ក្រោយរបបខ្មែរក្រហមដួលរលំនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៩ គ្រិស្្តបរិស័ទភ្នំពេញ ក៏ដូចជាប្រជាជនទូទៅដែលបានវិលត្រលប់មកក្រុងភ្នំពេញវិញ។ គ្រិស្្តបរិស័ទមួយចំនួនតូចនៅតាមជំរុំ ជនភៀសខ្លួននៅព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ។ អ្នកដែលរស់នៅក្នងប្រទេសបានខិតខំរក្សា ជំនឿរបស់ខ្លួន ព្យាយាមជួបជុំគ្នាដោយលួចលាក់ នៅតាមផ្ទះនានា រងការស៊ើបអង្កេត និងតិះដៀលជាអន្លើ ។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩០ នៅក្រោយពេលដែលរដ្ឋាភិបាលបានយល់ព្រមអោយគ្រិស្តបរិស័ទ​ មានសិទ្ធសំដែងជំនឿឡើងវិញ ព្រះសហគមន៏កាតូលិកបានការអនុញ្ញាតិពីរដ្ឋអំណាច ដើម្បីប្រារព្ធពិធីចូលឆ្នាំខ្មែរ ថ្ងៃទី ១៣-១៤មេសាតាមប្រពៃណីគ្រីស្្តបរិស័ទជាលើកទីមួយ ដែលគ្រិស្្តបរិស័ទកាតូលិក បានរួមគ្នាថ្វាយអភិបូជាក្រោមអធិបតីភាព លោកអេ ...

                                               

ការដួលរលំនៃរាជធានីភ្នំពេញ

របបកុំមុយនីសខ្មែរក្រហមបានចាប់ផ្តើមទ្បោមព័ទ្ធប្រតិបត្តិការវាយលុករដ្ឋធានីកម្ពុជានៅថ្ងៃទី ០១ មករា ឆ្នាំ ១៩៧៥ ទាហានរបស់ពួកខ្មែរក្រហមបានគ្រប់គ្រងរហូតដល់ច្រាំងទន្លេមេគង្គ ពួកគេបាននាំមកនូវសំភារៈជំនួយម្ហូបអាហារ ប្រេងឥន្ធៈ គ្រាប់រំសេវ ក្នុងរាជធានី។ បន្ទាប់មកត្រូវបានបិទជិតនៅខែ កុម្ភៈ សហរដ្ឋអាមេរិចចាប់ផ្តើមផ្តល់ការដឹកជញ្ជូនតាមយន្តហោះ។ នេះគឺជាគ្រេះថ្នាក់ធំពីព្រេះខ្មែរក្រហមមានគ្រាប់រ៉ុកែត។ កុំមុយនីសបានបាញ់គ្រាប់រ៉ុកកែត និងគ្រាប់កាំភ្លើងធំចូលទៅក្នុងរាជធានី បណ្តាលឲ្យប្រជាពរដ្ឋជាច្រើនបានស្លាប់។ ទាហាននៃសាធារណរដ្ឋដែលមានគ្រេះថ្នាក់បាទយកចូលក្នុងរាជធានី ក្នុងចំណោមពូកគេជាច្រើនបានដាក់គ្រាប់រំសេវ ពួកគេបានលុកលុយតប ...

                                               

មន្ទីរពេទ្យគន្ធបុផ្ផា

មន្ទីរពេទ្យគន្ធបុផ្ផា ជាមន្ទីរពេទ្យសប្បុរសធម៌ដែលបានជួយសង្គ្រោះកុមារកម្ពុជារាប់លាននាក់ ដោយមិនគិតថ្លៃ ដែលមានលោកវិជ្ជបណ្ឌិត បេ​អាត រិច​ឈ្នឺ​រ ជាស្ថាបនិក។

                                               

គណៈកម្មាធិការទទួលស្គាល់គុណភាពអប់រំនៃកម្ពុជា

គណៈកម្មាធិការទទួលស្គាល់គុណភាពអប់រំនៃកម្ពុជា គឺជាស្ថាប័នជាតិឯករាជ្យទទួលខុសត្រូវលើការវាយតម្លៃគុណភាពអប់រំកម្រិតឧត្តមសិក្សានៅកម្ពុជា។ គណៈកម្មាធិការនេះ ត្រូវបាបង្កើតឡើងនៅភ្នំពេញ​​ នៅខែមីនា ២០០៣ under the supervision of the Council of Ministers chaired by the Deputy Prime Minister Sok An to develop the standard of education in Cambodia.

                                               

ជំងឺអេដស៍

មេរោគអេដស៏ គឺជាប្រភេទវ៉ីរុសដែលធ្វើអោយប្រពន្ធ័ការពាររាងកាយមនុស្សចុះខ្សោយ។ AIDS ជំងឺអេដស៏ គឺជាចង្កោមរោគសញ្ញា ដែលកើតឡើងនៅពេល ដែល ប្រពន្ធ័ការពាររាងកាយ របស់មនុស្ស ចុះខ្សោយ។

                                               

រឿង សំណង់ចុងក្រោយ

ពូសែមជាមេជាងពូកែម្នាក់ ដែលធ្វើការអោយក្រុមហ៊ុនសំណង់ផ្ទះ សំណង់វីឡាមួយ នៅភ្នំពេញ តាំងពី ជំនាន់អ៊ុនតាក់។ នៅខែនេះ គាត់បានមកសុំច្បាប់លាចូលនិវត្តន៍ ព្រោះប្រពន្ធរបស់គាត់មានជម្ងឺ ហើយគាត់ក៏ត្រូវនៅជួយថែរក្សា ទុកអោយកូនៗជាអ្នកចេញធ្វើការ ជួយផ្គត់ផ្គង់ក្រុមគ្រួសារម្តង។ គ្រានោះ នាយករបស់ក្រុមហ៊ុន បានប្រាប់គាត់ថា គេមានគម្រោងសំណង់ផ្ទះឈើធំមួយ អោយគាត់ ជួយសង់ជាចុងក្រោយ។ ពូសែមឭហើយ ក៏ប្រកែកដាច់អហង្ការ។ ប៉ុន្តែក្រុមហ៊ុន​បានទទូចថា នោះគឺជាកិច្ចការកុងត្រាដ៏សំខាន់​ ដែលមិនអាចចៀសបាន ដូច្នោះ ពូសែមក៏ទទួលយក ការងារ ទាំងចិត្តហ្មួហ្មង។ ដោយសារចិត្តមិនចង់ផង ដោយគិតថា នោះជា កិច្ចការបង្ហើយចុងក្រោយផង​ ពូសែមក៏លួចពង្រួញ ផ្ទៃក្រឡាផ្ទះ ...

                                               

រឿង ពិតរបស់ខ្ញុំ ភាគ២

សូមជូនរឿងពិតរបស់ខ្ញុំ ភាគទីពីរ។ នៅខែមេសាឆ្នាំ១៩៩៤ ខ្ញុំបានទៅលេងស្រុកខ្មែរ។ នៅថ្ងៃទីពីរ ពេលខ្ញុំឈប់សម្រាក នៅភ្នំពេញ ខ្ញុំឃើញគេនាំក្មេងស្រីម្នាក់ ចូលទៅក្នុងផ្ទះ អ្នកជិតខាងខ្ញុំ ដោយមានយួរកន្រ្តកធូបទៀន ផ្លែឈើមកតាមផង។ លុះខ្ញុំសួរគេទៅ គេឆ្លើយថា - ខ្ញុំកំពុងនាំយកកូនស្រីមក អោយគ្រូចូលរូប ឈ្មោះ ស្តេចស្វាស ព្យាបាលជម្ងឺ។ ឭដូច្នេះ ខ្ញុំក៏កើតមានភាពពិភាល់ក្នុងចិត្ត ចង់ដឹង ចង់ស្គាល់ សេ្តចស្វាសនោះណាស់ ក៏សុំគេចូលទៅតាម ក៏បានប្រទះឃើញ លោកតាម្នាក់ ស្លៀកស ពាក់ស អង្គុយលើ កម្រាលព្រំ មានតាំងហ៊ឹងគ្រូ មានរូបពុទ្ធបដិមារ កំប៉ុងធូបទៀន និងជើនពាន ដាក់តម្លៃជោម។ នៅពេល អ្នកជម្ងឺ កំពុងរៀបចំខ្លួន ក្នុងបន្ទប់ ខ្ញុំក៏រំកិល ទៅជិត ...

                                               

Moon OS

បញ្ជាក់៖ ចូរ​សរសេរ​ថា moonOS សរសេរ​ថា MoonOS មិន​ត្រូវ​ឡើយ។ moonOS គឺ​ជា​ប្រព័ន្ធ​ប្រតិបត្តិ​ការ​លីនុច​មួយ ដែល​មាន​មុខងារ​ធ្វើ​ឲ្យ​កុំព្យូទ័រ​មាន​ដំណើរ​ការ។ moonOS ត្រូវ​បាន​បង្កើត​តាំង​ពី​ឆ្នាំ ២០០៨ ដោយ​យក Ubuntu មក​ធ្វើ​ជា​មូលដ្ឋាន​ក្នុង​ការ​បង្កើត។ moonOS គឺ​កូដ​ចំហ​និង​ឥត​គិត​ថ្លៃ ដូច្នេះ​អ្នក​ទាំង​អស់​គ្នា​អាច​ប្រើ​ប្រាស​វា​បាន​ដោយ​សេរី និង​ស្រប​ច្បាប់។ នៅ​ចុង​ឆ្នាំ ២០០៨ moonOS 1.0 បាន​ចាប់​ផ្ដើម​ឡើង។ នៅ​ខែ កុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០០៩ moonOS 2.0 បាន​ចេញ​ផ្សាយ​ហើយ​វា​ទទួល​បាន​ការ​គាំទ្រ​យ៉ាង​ខ្លាំង​នៅ​ក្រៅ​ប្រទេស ហើយ​ព្រម​ទាំង​បាន​ចុះ​ក្នុង​បញ្ជី​លីនុច ឌីស្ត្រូ​ផ្លូវ​ការ​ទៀត​ផង។ បច្ចុប្បន្ន​នេះ ...

ភ្នំពេញ
                                     

ⓘ ភ្នំពេញ

ភ្នំពេញ ជារាជធានីរបស់ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាហើយជាទីក្រុងដែលធំជាងគេនៅក្នុងប្រទេសដែលមានចំនួនប្រជាជនជិត២លាននាក់នៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៧។ ភ្នំពេញជាមជ្ឈមណ្ឌលធ្វើជំនួញ ពាណិជ្ជកម្ម ឧស្សាហកម្ម និងជាបណ្ដុំការងារច្រើនជាងគេក្នុងប្រទេស​កម្ពុជា។ ភ្នំពេញមានបណ្តុំសំណង់អាគារធំៗជាច្រើន រួមបញ្ជូលទាំងទីផ្សារ និងផ្សារទំនើបដែលធំជាងគេក្នុងប្រទេសកម្ពុជា សកលវិទ្យាលយ័ច្រើនជាងគេសំរាប់សិស្សានុសិស្សសិក្សារៀនសូត្រ ព្រលានយន្តហោះអន្តរជាតិ កំពង់ផែផ្លូវទឹក និងកំពង់ផែផ្លូវគោកសម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់ការដឹកជញ្ជូននិងផ្ទុកទំនិញផ្សេងៗ និងកន្លែងទេសចរណ៍ដែលទាក់ទាញភ្ញៀវជាតិ-អន្តរជាតិបានច្រើនលំដាប់ទី២បន្ទាប់ពី ក្រុងសៀមរាប។

                                     

1. ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ភ្នំពេញយកតាមឈ្មោះវត្តភ្នំ​ជាទីទួលតូចល្មមមួយដែលលម្អពីលើដោយវត្តអារាមមួយដែលបានកសាងឡើងនៅឆ្នាំ១៣៧៣ ហើយវាក៏ជាទីកន្លែងសំគាល់ចាប់បដិសន្ធិតាមព្រេងនិទានរបស់ទីក្រុង ដែលសព្វថ្ងៃវត្តភ្នំមានទីតាំងស្ថិតនៅ សង្កាត់ វត្តភ្នំ ខណ្ឌដូនពេញ។ នៅទីបរិវេណវត្តភ្នំគេសង្កេតឃើញថា ប្រជាជន និង ភ្ញៀវទេសចរជាតិ ជាច្រើនបានទៅលេងកំសាន្តនៅទីនោះ ជាពិសេសថ្ងៃបុណ្យជាតិ ឬ ថ្ងៃបុណ្យប្រពៃណីជាតិធំៗ បង្កើតបានជាភាពសប្បាយរីករាយ និងកន្លែងទីសក្ការៈបូជាសម្រាប់ព្រះពុទ្ធសាសានា និង ពុទ្ធសាសនិក គ្រប់មជ្ឈដ្ឋានផងដែរ។

រឿងនិទានមួយកាលនៅឆ្នាំ ១៣៧២ ឧបាសិកាចាស់ម្នាក់ ឈ្មោះដូនពេញបានធ្វើដំណើរទៅដល់មាត់ទឹកនៃទន្លេមេគង្គ ហើយបានឃើញដើមគគីរងាប់មួយយ៉ាងធំកំពុងអណ្ដែតចុះទៅតាមខ្សែទឹក។ នៅខាងក្នុងប្រហោងនៃដើមគគរីនោះមានរូបចម្លាក់សំឫទ្ធិបួន និង បដិមាព្រះពុទ្ធធ្វើពីថ្មមួយ។

ដូនពេញបាននាំរូបបដិមាទាំងនោះឡើងលើគោក ហើយបាននាំប្រជាជនដើម្បីពូនដីនៅភាគអាគ្នេយ៍នៃផ្ទះរបស់គាត់។ ក្រោយមកគាត់ក៏បានយកដើមគគីរនោះទៅសាងជាព្រះវិហារនៅលើភ្នំនោះដើម្បីតំកល់ព្រះបដិមាព្រះពុទ្ធរូបទាំងប្រាំអង្គនោះ ហើយក្រោយមកវត្តនោះក៏ដាក់ឈ្មោះតាមគាត់ថា វត្តភ្នំដូនពេញ ដែលបច្ចុប្បន្នកាលនេះគេស្គាល់ថាវត្តភ្នំ នេះឯង ដែលជាកូនភ្នំតូចមួយដែលមានកំពស់ 27 metres 89 ft។ ក្រោយមកស្ដេចពញាយ៉ាត ដោយទ្រង់ទតឃើញនូវសេចក្ដីជ្រះថ្លារបស់ដូនពេញចំពោះព្រះពុទ្ធសាសនាដូច្នេះហើយ ទើបទ្រង់ក៏បានតាំងឈ្មោះខេត្តនេះសាជាថ្មីថា ភ្នំពេញ ដែលមុនទីត្រង់ភ្នំពេញសព្វថ្ងៃនេះ គេហៅថា ខេត្តកោះឫស្សីកែវ ដែលបច្ចុប្បន្នមានខណ្ឌមួយឈ្មោះថា ខណ្ឌឫស្សីកែវ និង ខណ្ឌមួយទៀតឈ្មោះថា ខណ្ឌដូនពេញ ដែលដូនពេញនេះយកតាមឈ្មោះរបស់ដូនពេញ។

តែបើគិតតាមភូមិសាស្ត្រ និងឈ្មោះគួរតែគេយកឈ្មោះតាមការចាក់ដីបំពេញបង្កើតជាភ្នំព្រោះវាជាភ្នំដី ដូច្នេះប្រហែលជាដំបូងឈ្មោះ ភ្នំបំពេញ រួចក្លាយជា ភ្នំពេញ ។

ក្នុងរាជ្យព្រះបាទ ពញាយ៉ាត រាជធានីនេះត្រូវបានប្រទាននាមថា ក្រុងចតុមុខ ឬ ក្រុងចតុមុខមង្គលសកលកម្ពុជាធិបតី សិរីធរបវរ ឥន្ទបត្តបុរី រដ្ឋរាជសីមាមហានគរ ។

                                     

2. ប្រវត្តិ

ដំបូងឡើយភ្នំពេញមានឈ្មោះថា ខែត្រកោះឫស្សីកែវ ដែលមន្ត្រីត្រួតខែត្រនេះមានងារថា ចៅពញារាជាមេត្រី ។

ក្នុងរាជពង្សាវតារខ្លះបាននិទាន ពីប្រវត្តិសាស្រ្តនៃក្រុងភ្នំពេញ​ ដោយមានសេចក្តី​សំរួលដូចតទៅ​៖

ដើមឡើយមានការកត់ត្រា មួយសតវត្សក្រោយមកនិយាយរៀបរាប់រឿងនិទាននៃការកកើតភ្នំពេញដែលនិទានអំពីស្ត្រីអ្នកស្រុកម្នាក់ជាអ្នកមានទ្រព្យ​ស្តុកស្តម្ភ ឈ្មោះដូនពេញដែលផ្ទះគាត់តាំង​នៅលើត្រើយខាងលិចនៃទន្លេច្រាបឈាម ទន្លេចតុមុខសព្វថ្ងៃគឺទីក្រុងភ្នំពេញ កាលណោះគេហៅថា ខែត្រកោះឫស្សីកែវ។ នៅចុងសតវត្សទី១៤ កាលណោះរាជធានីខ្មែរគឺស្ថិតនៅសៀមរាបនៅឡើយដែលមានចំងាយ 350 km 220 mi ទៅភាគខាងលិច។ នាសម័យថ្ងៃមួយ​ ក្នុងរដូវវស្សាមានទឹកជំនន់នៅប្រទេសលាវយ៉ាងធំបណ្ដាល​អោយ​បាក់​ច្រាំង រលំដើមគគីរជាច្រើន ហើយអណ្តែតបណ្តោយទឹកតាមទន្លេមេគង្គ​រហូតមកដល់​ទន្លេ​ច្រាបឈាម។ ក្នុងចំណោមនោះ មានដើមគគីរធំមួយ បានអណ្តែត​មកទើនៅត្រង់មាត់​កំពង់របស់ដូនពេញ។ គាត់ក៏បានបបួលញាតិមិត្តជិតខាងជិះទូក ទៅចងដើមគគីរនោះ ហើយ​នាំ​យក​​មកលើគោក។ កាលបើអ្នកទាំងនោះរើសំរាមនៅ​គល់​គគីរ ស្រាប់តែឃើញ​ព្រះពុទ្ធ​រូបបួនព្រះអង្គ និងរូបបដិមាថ្ម មានលក្ខណៈជា​ព្រាហ្មណ៍ នៅក្នុងប្រហោងឈើនោះ។ ពួក​អ្នក​ស្រុក​​បាន​ដង្ហែ​រូបបដិមាទាំងនោះ យកទៅតំកល់ទុកនៅផ្ទះដូនពេញ ហើយគាត់បាន​អោយគេជញ្ជូនដីពូន​ដំបូកភ្នំភាគ​ឦសានផ្ទះ និងអោយគេយកឈើគគីរនោះសង់ព្រះវិហារតូច មួយនៅលើកំពូលភ្នំនោះ ហើយបានយកព្រះពុទ្ធរូបនោះទៅតំកល់ទុកព្រះវិហារនោះនៅឆ្នាំ ជូត ឆស័ក ព.ស. ១៩១៦ គ.ស ១៣៧២។ តមកទៀតដូនពេញបានអោយគេសង់ខ្ទមមួយខាងឦសាន​ព្រះវិហារ រួចគេយកបដិមាថ្ម ទៅតំកល់ទុកទីនោះ ហើយបានសន្មតថា អ្នកតាព្រះចៅ ។

ពិធីបុណ្យសម្ពោធក៏ត្រូវបានប្រារឰឡើង ដើម្បីសម្ពោធពុទ្ធសេនាសនៈ យ៉ាង​អធិកអធម។ ​ដោយអាស្រ័យហេតុនេះ ភ្នំនេះក៏មានឈ្មោះហៅថា ភ្នំដូនពេញ ហើយដែល​យូរៗ​ទៅក្លាយ​នៅ​ត្រឹមតែភ្នំពេញ ដូចយើងហៅសព្វថ្ងៃនេះ។ គួរគប្បីបញ្ជាក់ថា ចំពោះរូបបដិមាដែលដូនពេញបានរកឃើញក្នុងរន្ធដើមគគីរ​នោះរាជ​ពង្ស​សាវតារ និងអត្តបទចំលងតៗមកទៀតនិយាយមិនស្របគ្នាសោះ ខ្លះថាមាន​ពុទ្ធបដិមាបួន​អង្គ​ធ្វើពីលង្ហិន និងបដិមាថ្មកាន់ស័ង្ខ និងគទា ព្រះនារាយណ៍? ខ្លះថាមាន ​ព្រះពុទ្ធ​រូប ពីរអង្គ​មាន​​ព្រះ​ភ័ក្ត្រឈរ ជាបួនទិស ខ្លះទៀតថាមានព្រះពុទ្ធរូបសំរិទ្ធមួយ​ព្រះអង្គ មាន​ព្រះភ័ក្ត្រ តាំង​សមាធិ និងរូបបដិមា ១ ដៃកាន់ស័ង្ខមានផ្នួងសក់ដូចជាពួក​ព្រាហ្មណ៍ ។ តែបើតាមរូបតំណាង​ដែលមានតំកល់នៅក្នុងព្រះវិហារវត្តភ្នំ ភ្នំដូនពេញ សព្វថ្ងៃគឺជាព្រះពុទ្ធរូបប្រក់នាគ ៤អង្គគង់​លើបុស្បុកទល់ព្រះប្រឹស្ន ខ្នង នឹងគ្នាទៅវិញ។ ការរកឃើញនេះត្រូវបានចាត់ទុកថាជាការប្រសិទ្ធិពររបស់ទេព្ដា និង អ្នកខ្លះយល់ថាជាសញ្ញាដែលរាជធានីខ្មែរនឹងត្រូវមកតាំងនៅភ្នំពេញនេះ។ ដើម្បីតំកល់វត្ថុសក្ដិសិទ្ធិដែលបានរកឃើញ ដូនពេញបានលើកកូនភ្នំតូចមួយនៅលើច្រាំងទន្លេខាងលិចនៃទន្លេសាប និង បានអភិសេកជាមួយទីសក្ការៈបូជា បច្ចុប្បន្នត្រូវបានគេស្គាល់ថាវត្តភ្នំនៅចុងខាងជើងភាគកណ្ដាលនៃភ្នំពេញ។ ភ្នំដូនពេញ បានយកឈ្មោះតាមអ្នកកសាងវាឡើង និងបរិវេណជុំវិញនោះត្រូវបានគេស្គាល់ ក្រោយមកនៅត្រឹមតែ ភ្នំពេញ។

ក្រោយមកក៏មានឈ្មោះថា រាជធានីចតុមុខ​ មាន​ន័យ​ថា ​ទីក្រុង​ដែល​មាន​មុខ​បួន​ ​។ ឈ្មោះ​នេះ​ដែរ​យកតាម​​ការ​រត់​ប្រសព្វ​គ្នា​នៃ​ទន្លេ ៤​ គឺ​មាន ទន្លេមេគង្គលើ ទន្លេមេគង្គក្រោម ​ទន្លេបាសាក់ និង ទន្លេសាប​​​​។ ទន្លេ​ទាំង ​៤ ​បាន​រត់​ប្រសព្វ​គ្នា​ត្រង់​កន្លែង​ដែល​ក្រុង​ចតុមុខ​បាន​តាំង​នៅដូច្នេះក៏តាំងឈ្មោះដូច្នេះទៅ ​ក្រុង​ចតុមុខ​ ​។

ភ្នំពេញ​បាន​ក្លាយ​ទៅ​ជា​រាជធានី​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជាជា​លើក​ដំបូងក្នុង​រជ្ជកាល​ស្តេចពញាយ៉ាត ដែល​ជា​ស្តេច​នៃ​អាណាចក្រ​ខ្មែរនា​សម័យ​នោះ​។ ស្តេច​ពញាយ៉ាតបាន​រើ​រាជធានីពី​រាជធានី​អង្គរ​ធំ មក​ភ្នំពេញ បន្ទាប់​ពី​រាជធានី​ត្រូវ​បាន​ក្តោបក្រសោប​យកដោយ​ប្រទេសសៀមប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​មុន​នោះ​បន្តិច​។ ក្នុង​រជ្ជកាល​ព្រះបាទ​នរោត្តម ព្រះ​មហាក្សត្រ​នៃ ព្រះ​រាជាណាចក្រ​កម្ពុជា ក្រុង​ភ្នំពេញ​បាន​ក្លាយ​ជា​កន្លែង​ឈរ​ជើង​របស់រាជរដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា ហើយ​និងព្រះបរមរាជវាំង។

រាជធានីភ្នំពេញ​ចាប់ផ្តើម​ស្ថាបនា​លើក​ដំបូង​បង្អស់​នៅ​ពុទ្ធ​សតវត្ស​ទី​២១ គ្រិស្ត​សតវត្ស​ទី​១៥ ក្នុង​រជ្ជកាល​ព្រះបរមរាជា ពញាយ៉ាត គឺ​ព្រះ​ស្រីសុរិយោពណ៌‌ នៅ​ពេល​ដែល​ទ្រង់​បោះបង់​ចោល​ព្រះរាជវាំង​អង្គរ​មក​កសាង​ព្រះ​រាជវាំង​ថ្មី​នៅ ទួលបាសាន្តក្នុង​ខែត្រ​ស្រី​ស​ឈរ ដែល​សព្វថ្ងៃ​ហៅ​ថា ស្រុក​ស្រី​សន្ធរ ក្នុងខេត្ត​កំពង់ចាម។ ប៉ុន្ដែ​ដោយ​ទីទួល​បាសាន្តនោះ ក្នុង​រដូវ​ភ្លៀង​មាន​ទឹក​លិច​រាល់​ឆ្នាំ ទ្រង់​បាន​សាង​ប្រាសាទ​ព្រះរាជវាំង​ហើយ​គង់​នៅ​បាន​តែ​មួយ​ឆ្នាំ ក៏​ទ្រង់​ស្ដេច​យាង​មក​កសាង​ទីក្រុង​ថ្មី នៅ​ឆ្នេរ​ទន្លេ​បួន​មុខ គឺ​ក្រុង​ភ្នំពេញ​សព្វថ្ងៃ​នេះ នៅ​ គ.ស. ១៤៣៤​។ មានចេតិយមួយនៅពីក្រោយវត្តភ្នំ ដែលតំកល់ព្រះអដ្ឋិធាតុ ព្រះពញាយ៉ាត និង ព្រះញាតិវង្ស ដូចគ្នាដែរ ក៏មានរូបចំលាក់ខាងពុទ្ធសាសនា ដែលសេសសល់ពីសម័យអង្គរផងដែរ។

ភ្នំពេញនៅតែជារាជធានីអស់រយៈពេល ៧៣ ឆ្នាំ - ចាប់ពីឆ្នាំ ១៤៣២ ដល់ ១៥០៥។ វាត្រូវបានគេបោះបង់ចោលអស់រយៈពេល ៣៦០ ឆ្នាំ - ចាប់ពីឆ្នាំ១៥០៥ ដល់ ១៨៦៥ - ដោយសារតែស្ដេចបន្តបន្ទាប់ ព្រោះតែជំលោះផ្ទៃក្នុងរវាងពួកស្ដេចដណ្ដើមរាជ្យគ្នាទៅវិញទៅមក។ ព្រះមហាក្សត្រក្រោយៗមកទៀតបានរើរាជធានីជាច្រើនលើក និង បានបង្កើតរាជធានីនៅទីតាំងផ្សេងៗ នៅទួលបាសាន្ត ស្រីសន្ធរ ពោធិ៍សាត់ លង្វែក ល្វាឯម និង ឧដុង្គ។

នៅសតវត្សទី១៧ ពួកអន្តោប្រវេសន៍ជប៉ុនក៏បានមកតាំងលំនៅនៅជាយក្រុងនៃភ្នំពេញសម័យបច្ចុប្បន្ននេះ។ សហគមន៍ព័រទុយហ្កាល់តូចមួយបាននៅសេសសល់នៅភ្នំពេញរហូតមកដល់សតវត្សទី១៧ ដែលកំពុងធ្វើសកម្មភាពពាណិជ្ជកម្មនិងសាសនានៅក្នុងប្រទេសនេះ។

វាមិននៅរហូតដល់ឆ្នាំ ១៨៦៦ ទេ ក្រោមរជ្ជកាលនៃព្រះបាទនរោត្តម ១៨៦០-១៩០៤ ព្រះបុត្រាច្បងនៃព្រះបាទអង្គដួង ដែលទ្រង់បានដឹកនាំប្រទេសក្នុងនាមជួសសៀម ដែលភ្នំពេញបានក្លាយជាទីតាំងអចិន្ត្រៃយ៍នៃរដ្ឋាភិបាលនិងរាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា ហើយក៏ជាកន្លែងដែល ព្រះរាជវាំងថ្មីត្រូវបានសាងសង់ឡើងផងដែរ។ នៅពេលផ្ដើមឆ្នាំ ១៨៧០ ពួកអាណានិគមនិយមបារាំងបានកែប្រែពីភូមិតាមមាត់ទន្លេមួយទៅជាទីក្រុងមួយ ដោយពួកគេបានសាងសង់ សណ្ឋាគារ សាលារៀន គុក បន្ទាយទាហាន ធនាគារ ការិយាល័យការងារសាធារណៈ ការិយាល័យទូរលេខន៍ សាលាកាត់ក្ដី និង អគារបំរើសេវាសុខភាព។ នៅឆ្នាំ ១៨៧២ មួយប៉ព្រិចភ្នែកដំបូង ទីក្រុងសម័យថ្មីមួយក៏បានប្រែរូបរាង នៅពេលនោះ ពួករដ្ឋការអាណានិគមបានប្រើសេវានៃសហគ្រិនម៉ៅការបារាំង លើ-ផ្វូសឝា ដើម្បីសាងសង់ផ្ទះបេតុង ៣០០ ខ្នងដំបូងសំរាប់លក់ និង ជួលទៅអោយពួកពាណិជ្ជករចិន។ កាលជំនាន់អាណានិគមបារាំង ភ្នំពេញស្ថិតក្នុងរដ្ឋបាលដែនដីជាស្រុកមួយនៅក្នុងខេត្តកណ្ដាល ដែលសព្វថ្ងៃត្រូវនឹងស្រុកអង្គស្នួលសព្វថ្ងៃនេះនិងបរិវេណភ្នំពេញសព្វថ្ងៃដែរវាលែងតែខណ្ឌព្រែកព្នៅ ជ្រោយចង្វារ ច្បារអំពៅ មានជ័យ ដង្កោ ឫស្សីកែវ និងសែនសុខចេញ នេះបើផ្អែកលើប្រវត្តិលោកតាង៉ុយដែលលោកកើតនៅក្នុងស្រុកភ្នំពេញនាសម័យនោះ។

នៅទសវត្សឆ្នាំ១៩២០ ភ្នំពេញត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា គុជអាស៊ី និង ជាងបួនទសវត្សបន្ទាប់ ភ្នំពេញបានបន្តឆ្លងកាត់ការអភិវឌ្ឍយ៉ាងរហ័សជាមួយការសាងសង់ផ្លូវដែកទៅព្រះសីហនុ និង ព្រលានយន្តហោះអន្តរជាតិពោធិ៍ចិនតុង ឥឡូវ អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិភ្នំពេញ។

កាលណោះ ក្នុង​រជ្ជកាល​ព្រះបាទ​ស៊ីសុវត្ថិ​-មុន្នីវង្ស ១៩២៧‑១៩៤១ ភ្នំពេញស្ថិតនៅជាស្រុកចំណុះខេត្តកណ្ដាល ១៩២៧-១៩៤១ ហើយចៅហ្វាយស្រុក​ភ្នំពេញមានងារជា បំរុងរាជា និង បាឡាត់ស្រុក​ភ្នំពេញមានងារជា ពិភ័ត្តរាជាសង្គ្រាម។

ហេដ្ឋារចនាសម្ពន្ធភ្នំពេញបានសឱ្យឃើញនូវទំនើបកម្មជាច្រើនក្រោមការដឹកនាំរបស់ព្រះសីហនុ។

កំឡុងសង្គ្រាមវៀតណាម កម្ពុជាត្រូវបានប្រើជាមូលដ្ឋានទ័ពដោយកងទ័ពវៀតណាមខាងជើង និង វៀតកុង និងជនភៀសខ្លួនរាប់ពាន់នាក់មកពីទូទាំងប្រទេសបានជន់ជោរនៅទីក្រុងដើម្បីជៀសឱ្យឆ្ងាយពីការប្រយុទ្ធគ្នារវាងកងទ័ពរដ្ឋាភិបាល ក.វ.ជ/រ.រ.ជ. សម្ព័ន្ធមិត្តវៀតណាមខាងត្បូង និង ខ្មែរក្រហម។ នៅឆ្នាំ១៩៧៥ ប្រជាជនពី ២-៣ លាននាក់ ភាគច្រើននៃពួកគេគឺជាជនភៀសខ្លួនដោយសារសង្គ្រាម។ ខ្មែរក្រហមបានកាត់ផ្ដាច់ជំនួយនិងការផ្គត់ផ្គង់ផ្សេងៗចូលទៅកាន់ទីក្រុងអស់រយៈពេលជាងមួយឆ្នាំមុនពេលភ្នំពេញធ្លាក់នៅថ្ងៃ ១៧ មេសា ១៩៧៥។ របាយការណ៍ពីពួកអ្នកសារព័ត៌មានបានថ្លែងថាការបាញ់ផ្លោងរបស់ខ្មែរក្រហម បានធ្វើទុកបុកម្នេញរដ្ឋធានីនេះស្ទើរតែគ្មានលួសថ្ងៃ ដែលបង្កឱ្យមាន ការស្លាប់ និង ពិការមិនរើសមុខ លើអសេនិកជនដែលបានជាប់ក្នុងក្រុងរាប់លាននាក់។ ខ្មែរក្រហមបានបណ្ដេញប្រជាជនចេញពីទីក្រុងទាំងអស់ដោយបង្ខំ បន្ទាប់ពីដណ្ដើមបានរដ្ឋធានី ដែលត្រូវបានពិពណ៌នាថាជាក្បួនមរណៈ: លោកផ្វ្រង់ស៊្វ័រ-ប៉ង់ឆូដបានសរសេរថា ខ្ញុំមិនអាចបំភ្លេចបានទេ ជនពិកាម្នាក់ដែលគាត់គ្មានដៃ រឺ ក៏ជើង ដែលកំពុងននាលលើដីពិតហាក់ដូចជាសត្វដង្កូវ រីឯ ឪពុកដែលកំពុងសំរក់ទឹកភ្នែកបីកូនស្រីអាយុដប់ឆ្នាំរុំក្នុងសំពត់ចងជាប់ករបស់គាត់ដូចជាសំពាយ ចំណែកបុរសម្នាក់ទៀតដែលមានតែជើងពីររបស់គាត់យីកយោកនៅចុងជើងមិនមានពាក់អ្វីឡើយក្រៅតែពីស្បែកទទេ ចន-ស្វេនបានរំលឹកឡើងវិញថា" ពួកខ្មែរក្រហមបានបណ្ដេញអ្នកជំងឺចេញពីមន្ទីរពេទ្យឱ្យប្រសាចដូចជាសំរាមនៅតាមផ្លូវ. ក្នុងសង្គ្រាមប្រាំឆ្នាំនេះមក វាគឺជាក្បួនចេញដំណើរដ៏សែនឆ្ងាយប្រកបដោយទុក្ខវេទនារបស់មនុស្សដែលខ្ញុំធ្លាប់បានឃើញ។” អ្នករស់អចិន្ត្រៃយ៍ក្នុងក្រុងទាំងអស់ រួមមានពួកអ្នកមានស្ដុកស្ដម្ភ និង អ្នករៀនសូត្រនៅទីក្រុង ពួកគេត្រូវបានគេបង្ខំឱ្យធ្វើការងារតាមស្រុកស្រែចំការដែលត្រូវបានគេចាត់ទុកដោយពួកខ្មែរក្រហមថាជា ប្រជាជនថ្មី ។

វិទ្យាល័យទួលស្លែងត្រូវបានកាន់កាប់ដោយកងកម្លាំងរបស់ប៉ុល-ពត និងបានប្រែក្លាយទៅជាមន្ទីរស-២១ ជាកន្លែងដែលមនុស្សត្រូវបានគេឃុំឃាំង និង ធ្វើទារុណកម្ម។ ប៉ុល-ពតបានព្យាយាមធ្វើសេដ្ឋកិច្ចដោយពឹងផ្អែកលើកសិកម្ម និងដោយហេតុនេះហើយបានបង្កឱ្យមានការកាប់សំលាប់មនុស្សជាច្រើនបើសិនជាពួកគេបានដឹងថាជនទាំងឡាយណាជាអ្នករៀនសូត្រ "ខ្ជិលច្រអូស" រឺ គិតថាពួកគេជាសត្រូវនយោបាយ។ អ្នកដទៃទៀតជាច្រើនបានស្លាប់ដោយភាពអត់ឃ្លាន ដែលជាលទ្ធផលបរាជ័យនៃសង្គមកសិកម្មគំរូ ស្រូវត្រូវបានលក់ឱ្យចិនដើម្បីដោះដូរមកវិញនូវគ្រាប់ និងអាវុធយុទ្ធភណ្ឌផ្សេងៗ។ អតីតវិទ្យាល័យមួយបច្ចុប្បន្នបានក្លាយជាសារមន្ទីរប្រល័យពូជសាសន៍ទួលស្លែង ជាកន្លែងដែលឧបករណ៍ទារុណកម្មរបស់ខ្មែរក្រហម និង រូបថតនៃជនរងគ្រោះត្រូវបានដាក់តាំងបង្ហាញ។ ជើងឯក វាលពិឃាត មានចំងាយ 15 kilometres 9 mi ដែលពួកខ្មែរក្រហមបានបណ្ដើរអ្នកទោសពីទួលស្លែងទៅសំលាប់និងកប់ក្នុងរណ្ដៅរាក់ៗ បច្ចុប្បន្នបានក្លាយជាទីរំលឹកដល់អ្នកដែលត្រូវបានគេសំលាប់ដោយរបបនេះ។

ពួកខ្មែរក្រហមត្រូវបានរុញច្រានចេញពីភ្នំពេញដោយវៀតណាមនៅឆ្នាំ ១៩៧៩ ហើយប្រជាជនបានចាប់ផ្ដើមត្រឡប់មករស់នៅទីក្រុងនេះវិញ។ វៀតណាមតាមប្រវត្តិសាស្ត្រជារដ្ឋមួយដែលកម្ពុជាធ្លាប់មានជំលោះជាមួយជាច្រើនលើកច្រើនសា ដោយហេតុនោះហើយការរំដោះនេះត្រូវបានបង្ហាញឱ្យឃើញនូវអារម្មណ៍រើសអើងពូជសាសន៍ពីជនកម្ពុជា។ សម័យកាលនៃការកសាងឡើងវិញបានចាប់ផ្ដើម ត្រូវបានជំរុញដោយស្ថេរភាពនឹងននៃរដ្ឋាភិបាល ដែលទាក់ទាញការបណ្ដាក់ទុន និង ជំនួយបរទេសថ្មីៗតាមបណ្ដាប្រទេសជាច្រើនរួមមាន បារាំង អូស្ត្រាលី និង ជប៉ុន។ កំចីត្រូវបានធ្វើឡើងដោយធនាគារអភិវឌ្ឍន៍អាស៊ី និង ធនាគារពិភពលោកដើម្បីធ្វើឱ្យដូចដើមវិញនូវការផ្គត់ផ្គង់ទឹកស្អាត ផ្លូវថ្នល់ និង ហេដ្ឋារចនាសម្ពន្ធដទៃៗទៀត។ ជំរឿន ១៩៩៨ បានបង្ហាញថាប្រជាជនភ្នំពេញមានចំនួន ៨៦២០០០ នាក់ និង ជំរឿន ២០០៨ មានចំនួន ១,៣ លាននាក់។

                                     

3. ភូមិសាស្ត្រ

ភ្នំពេញស្ថិតនៅតំបន់ខាងត្បូង-កណ្ដាលប្រទេសកម្ពុជា ដែលព័ទ្ធជុំវិញដោយខេត្តកណ្ដាល។ ទីក្រុងស្ថិតនៅលើច្រាំងនៃទន្លេសាប មេគង្គ និង បាសាក់។ ទន្លេទាំងនេះផ្ដល់នូវទឹកសាប និង ធនធានធម្មជាតិដទៃទៀតដល់ទីក្រុងនេះ។ ភ្នំពេញ និង បរិវេណព័ទ្ធជុំវិញប្រកបដោយវាលទំនាបលិចទឹកមួយបែបនៃប្រទេសកម្ពុជា។ ទោះបីជាភ្នំពេញស្ថិតនៅ 11.89 metres 39 ft ខាងលើទន្លេទាំងនេះក៏ដោយ ក៏ជំនន់រដូវមូសុងគឺជាបញ្ហាមួយ ហើយទន្លេនោះជួនកាលហូរលើច្រាំងរបស់វា។

ទីក្រុងនេះ ស្ថិតនៅ ១១°៣៣ ជើង, ១០៤°៥៥ កើត គ្របដណ្ដប់លើផ្ទៃដី Conversion error: Value "៧៥៨" must be a number ក្នុងនោះមាន ១១៤០១ ហិចតា ជាផ្ទៃអភិបាល និង ២៦១០៦ ហិចតា ជាផ្ទៃផ្លូវ។ ដីកសិកម្មក្នុងក្រុងនេះមានចំនួន 34.685 square kilometres 13 sq mi ដែលក្នុងនោះ 1.476 square kilometres 1 sq mi ជាផ្ទៃដីនៃប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រ។

                                     

3.1. ភូមិសាស្ត្រ អាកាសធាតុ

សីតុណ្ហភាពជាធម្មតាស្ថិតនៅចន្លោះចាប់ពី 22 to 35 °C 72 to 95 °F និងធាតុអាកាសគឺស្ថិតនៅក្រោមឥទ្ធិពលមូសុងនិវត្តន៍។ មូសុងនិរតីបក់ចូលដីគោកនាំមកនូវខ្យល់ផ្ទុកដោយសំណើមពីឈូងសមុទ្រថៃ និង មហាសមុទ្រឥណ្ឌា ពីខែឧសភា ដល់ តុលា។ មូសុងឦសានបក់នាំរដូវប្រាំងមក ឱ្យបន្តពីខែ វិច្ឆិកា ដល់ មីនា។ ទីក្រុងនេះរងនូវការធ្លាក់ភ្លៀងខ្លាំងបំផុតចាប់ពីខែកញ្ញា ដល់ តុលា ដែលមានរយៈកាលក្ដៅហែងក្នុងខែមករា និង កុម្ភៈ។

ទីក្រុងនេះមានពីររដូវ។ រដូវវស្សាដែលមានចាប់ពីខែឧសភា ដល់ តុលាបង្ហាញឱ្យឃើញសីតុណ្ហភាពខ្ពស់នាំមកនូវដោយសំណើមខ្ពស់។ រដូវប្រាំងបន្តចាប់ពីខែវិច្ឆិកា ដល់ មេសា នៅពេលដែលសីតុណ្ហភាពអាចធ្លាក់មកដល់ 22 °C 72 °F។ ប៉ុន្តែសីតុណ្ហភាពអាចឈានមកដល់ 40 °C 104 °Fក្នុងខែមេសា។ ខែល្អបំផុតដើម្បីមកទស្សនាទីក្រុងនេះគឺខែវិច្ឆិកា ដល់ កុម្ភៈនៅពេលសីតុណ្ហភាពមានសំណើម និង ភ្លៀងធ្លាក់មានកំរិតទាបជាងគេ។

                                     

4. រដ្ឋបាល

ក្នុងសម័យចតុមុខរហូតមកដល់សម័យស្ដេចអង្គដួង ភូមិសាស្ត្ររដ្ឋបាលរបស់ភ្នំពេញគេមិនសូវដឹងច្បាស់ទេ។ ក្នុងសម័យអាណានិគមបារាំង ភ្នំពេញប្រហែលជាស្រុកមួយរបស់ខេត្តកណ្ដាល ប៉ុន្តែមិនមែនប៉ុនខែត្រកណ្ដាលបច្ចុប្បន្ននេះឡើយ ប្រហែលជាលាតសន្ធឹងដល់ ស្រុកអង្គស្នួលសព្វថ្ងៃនេះ ព្រោះបើតាមដើមកំណើតរបស់លោកតាក្រមង៉ុយ គាត់ជាអ្នកឃុំកំបូល ស្រុកភ្នំពេញ បច្ចុប្បន្នកំបូលជាសង្កាត់មួយនៅក្នុងខណ្ឌពោធិ៍សែនជ័យ។

កាលសម័យខ្មែរក្រហមភ្នំពេញជាប៉ែកនៃភូមិភាគបស្ចិម។

ភ្នំពេញគឺជាក្រុងមួយ ដែលមានផ្ទៃក្រឡា Conversion error: Value "៧៥៨" must be a number ដែលមានឋានៈស្មើបណ្ដាខេត្តរបស់កម្ពុជា។ រាជធានីត្រូវបានបែងចែកទៅជាបំណែងចែករដ្ឋបាលប្រាំបួនតទៅទៀតដែលគេហៅថា ខណ្ឌ ហើយចំណោមខណ្ឌទាំងដប់ពីរនោះមាន ដង្កោ មានជ័យ ពោធិ៍សែនជ័យ សែនសុខ និង ឫស្សីកែវចាត់ទុកថាជាជាយក្រុងនៃទីក្រុងនេះ។ ខណ្ឌទាំងអស់ត្រូវស្ថិតនៅក្រោមអភិបាលកិច្ចនៃរាជធានីភ្នំពេញ។ ខណ្ឌទាំងនេះត្រូវបានបែងចែកទៅជា ១០៥ សង្កាត់ និង ៩៥៣ ភូមិ។

រាជធានីត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយអភិបាលដែលមានតួនាទីជាអង្គនីតិប្រតិបត្តិកំពូលនៃទីក្រុង ដូចគ្នាដែរក៏មើលលើនគរបាលយោធារាជធានី នគរបាលរាជធានី និង ការិយាល័យកិច្ចការរាជធានី។ នៅពីក្រោមអភិបាលគឺមានអភិបាលរងទីមួយ និង អភិបាលរង ៥រូប ទៀត។ ប្រធានការិយាល័យ ដែលកាន់ឋានៈស្មើនឹងអភិបាលរង កាន់កាប់ការិយាល័យដែលមានអនុប្រធានការិយាល័យ ៨រូប ដែលទទួលបន្ទុកផ្នែករដ្ឋបាលទាំង ២៧។ គ្រប់ខណ្ឌក៏មានអភិបាលមួយរូបដែរ។



                                     

4.1. រដ្ឋបាល ការបង្កើតខណ្ឌថ្មីចំនួន៣ នៅចុងឆ្នាំ២០១៣

យោងតាមអនុក្រិត របស់រាជរដ្ឋាភិបាល លេខ៥៧៩ អនក្រ.បក ចុះថ្ងៃទី២៥ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១៣ ខណ្ឌថ្មីចំនួន៣ ត្រូវបានបង្កើត រូមមាន៖

  • ខណ្ឌច្បារអំពៅ៖ បំបែកចេញពី ខណ្ឌមានជ័យ មាន៨សង្កាត់ ទីតាំងសាលា ខណ្ឌច្បារអំពៅ គឺនៅសាលា ខណ្ឌមានជ័យចាស់ រីឯសាលាខណ្ឌមានជ័យថ្មី មានទីតាំងនៅក្បែរផ្សារចាក់អង្រែ។
  • ខណ្ឌជ្រោយចង្វារ៖ បំបែកចេញពី ខណ្ឌឬស្សីកែវ ទីតាំងសាលាខណ្ឌ ជ្រោយចង្វារ ស្ថិតនៅសាលាសង្កាត់ព្រែកលៀប។
  • ខណ្ឌព្រែកព្នៅ៖ បំបែកចេញពី ខណ្ឌសែនសុខ និងខណ្ឌពោធិ៍សែនជ័យ ទីតាំងសាលាខណ្ឌ គឺនៅក្នុងសង្កាត់គោករការ។

ប្រភព:

                                     

5. ប្រជាសាស្ត្រ

កាលពីឆ្នាំ ២០០៨ ភ្នំពេញមានប្រជាជន ១៦៧៧០០០ នាក់ ដែលមានសន្ទភាពប្រជាជនសរុប ២៤៧៣ នាក់ ក្នុងមួយសហតិមាត្រការ៉េ ក្នុងផ្ទៃក្រឡាទីក្រុង 678.46 square kilometres 262 sq mi។ អត្រាកំណើនប្រជាជននៃទីក្រុងនេះគឺ ៣.៨%។ ផ្ទៃទីក្រុងនេះបានកើនឡើងបួនដងចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៧៩ និងតំបន់ ទីក្រុងមួយនេះនៅបន្តពង្រីកដើម្បីទ្រទ្រង់ដល់អត្រាប្រជាជន និងសេដ្ឋកិច្ចរបស់ទីក្រុងដែលកំពុងតែកើនឡើង។

ភ្នំពេញភាគច្រើនត្រូវបានតាំងទីលំនៅដោយជនជាតិខ្មែរ ដែលតាងឱ្យប្រជាជន ៩០% នៃទីក្រុងនេះ។ មានជនជាតិភាគតិចច្រើនជាតិសាសន៍ដូចជា ចិន វៀតណាម និង ក្រុមជនជាតិភាគតិចដទៃទៀតដូចជា សៀម ប៊ូដុង ម្នងព្រែ កួយ ជង និង ចាម។ សាសនារបស់រដ្ឋគឺពុទ្ធសាសនាថេរវាទ ប្រជាជនច្រើនជាង ៩០% នៅភ្នំពេញគឺជាពុទ្ធបរិស័ទ។ ចាមជាជនជាតិដែលកាន់សាសនាឥស្លាមច្រើនជាងគេរាប់ពីឆ្នាំ១៩៩៣ រៀងមក។ ការកាន់គ្រិស្តសាសនាមានការកើនឡើង ដែលជាសាសនាត្រូវបានគេបំបាត់ចោលមិនអោយកាន់ក្រោយឆ្នាំ១៩៧៥ នៅពេល ពួកខ្មែរក្រហមដណ្ដើមបានទីក្រុង។ ភាសាផ្លូវការនៃទីក្រុងគឺភាសាខ្មែរ ក៏ប៉ុន្តែ ភាសាអង់គ្លេស និង បារាំង ក៏ត្រូវបានប្រើទូលំទូលាយក្នុងទីក្រុងនេះដែរ។

ទីក្រុងនេះមានលិបិក្រមអភិវឌ្ឍន៍មនុស្សខ្ពស់បំផុតក្នុងប្រទេស ដែលមាន ល.អ.ម. ០,៩៣៦ ប្រៀបធៀបទៅនឹងសុចនាករល.អ.ម.អាក្រក់បំផុត ០,២២០ នៅឯមណ្ឌលគិរី - ជាតំបន់ជនបទតាំងលំនៅដោយពួកកុលសម្ព័ន្ធភ្នំ និង ជនជាតិដើម។ ចំនួនអ្នកតាំងលំនៅតំបន់ក្រីក្រនៅចុងឆ្នាំ២០១២ មានចំនួន ១០៥៧៧១ នាក់បើប្រៀបធៀបជាមួយចំនួន ៨៥៨០៧ នាក់នៅដើមឆ្នាំ២០១២។



                                     

6. សេដ្ឋកិច្ច

ស្ថិតនៅចំណុចប្រសព្វគ្នានៃ ទន្លេមេគង្គ ទន្លេបាសាក់ និង ទន្លេសាប។ ភ្នំពេញគឺ ជាទីក្រុងធំនៃប្រទេសកម្ពុជាហើយមានប្រជាជនជាងពីរលាននាក់កំពុងរស់នៅ។ សព្វថ្ងៃនេះ ប្រទេសកម្ពុជា មានការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច មានល្បឿនយឺត ក្នុងការប្រកួតប្រជែងទីផ្សារក្នុងស្រុក និង ប្រទេសនៅលើ សកលលោកដែលមានសេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់ គឺអាស្រ័យទៅលើ រដ្ឋាភិបាល ការបើកទ្វារអោយប្រទេសផ្សេងៗមកធ្វើវិនិយោគទុនពង្រឹង​​និងពង្រីកផលិតផលក្នុងស្រុក កាត់បន្ថយការនាំចូល និង បង្កើនការនាំចេញច្រើន។ ដើម្បីអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច ក៏ដូចជារកការងារអោយប្រជាពលរដ្ឋ រដ្ឋាភិបាលបានកែច្នៃកន្លែងផ្សេងៗអោយក្លាយទៅជាតំបន់ទេសចរណ៍ និងរកចំណូលបានតាមរយៈភ្ញៀវបរទេសដែលចូលមកទស្សនាប្រទេសកម្ពុជា។

ភ្នំពេញគឺជាមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសកម្ពុជាដូចគ្នាដែរ វាក៏ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាផ្នែកដ៏ធំនៃសេដ្ឋកិច្ចរបស់កម្ពុជា។ អត្រាកំណើនសេដ្ឋកិច្ច តួលេខបាន កើនឡើងទ្វេដងក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗកន្លងផុតមកនេះ ដែលធ្វើឱ្យមានសន្ទុះឡើងនូវការលូតលាស់សេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងឆាប់រហ័សនៅភ្នំពេញ ជាមួយនិង សណ្ឋាគារ ភោជនីយដ្ឋាន រង្គសាលថ្មីៗ ការផុសផុល និងការសាងសង់លំនៅឯកជនមានការរីកដុះដាលជាច្រើនឡើងជុំវិញទីក្រុង។

សេដ្ឋកិច្ចចំបងពឹងផ្អែកលើវិស័យពាណិជ្ជកម្មដូចជា កាត់ដេរ ពាណិជ្ជកម្ម និង បណ្ដាសហគ្រាសធុនតូច និង មធ្យម។ ក្នុងរយៈពេលពីរបីឆ្នាំមុននេះ ធុរកិច្ចខាងអចលនទ្រព្យកំពុងបានរីកលូតលាស់យ៉ាងរហ័ស រួមនិងការកើនឡើងយ៉ាងរហ័សនូវតំលៃអចលនទ្រព្យ។ ទេសចរណ៍ ក៏ជាវិស័យរួមចំណែកមួយសំខាន់ក្នុងរាជធានីក៏ដូចជាការបើកមជ្ឈមណ្ឌលទិញឥវ៉ាន់ និង ពាណិជ្ជកម្មកាន់តែច្រើន ដែលធ្វើឱ្យភ្នំពេញ ក្លាយជាកន្លែងមួយក្នុងចំណោមគោលដៅទេសចរណ៍ដ៏សំខាន់ក្នុងប្រទេសនេះរួមជាមួយ សៀមរាប និង ព្រះសីហនុ។ តាមរយៈ ក្រុមប្រឹក្សាគមនាការនិងទេសចរណ៍ពិភពលោក ទេសចរណ៍បានកើនឡើង ១៧,៥ភាគរយ ២ ០៥៣លានដុល្លារ នៃផ.ផ.ស.របស់កម្ពុជានៅឆ្នាំ២០០៩ ឆ្លើយតបនឹង ១៣,៧ ភាគរយនៃការងារសរុប។ មួយក្នុងចំណោមនៃតំបន់ដែលមានប្រជាប្រិយបំផុតនៅភ្នំពេញសំរាប់អ្នកទេសចរណ៍នៅតិរណៈវិថីស៊ីសុវត្ថិ តាមបណ្ដោយទន្លេសាប។ តិរណៈវិថីស៊ីសុវត្ថិជាផ្លូវមួយខ្សែដែលមានប្រវែងជិត ៥ គម សំបូរទៅដោយភោជនីយដ្ឋាន រង្គសាល និង សណ្ឋាគារ។ ការអភិវឌ្ឍក្រុងថ្មី កាំកូស៊ីធី ក្នុងរង្វង់ទឹកប្រាក់ ២.៦ រយកោដិដុល្លារ បំណងគឺលើកកំពស់ទស្សនីយភាពទីក្រុង។ ការិយាល័យកិច្ចការក្រុងនៃរាជធានីភ្នំពេញមានផែនការច្រើនពង្រីក និងកសាងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធថ្មីដើម្បីជួយសំរួលទៅនឹងប្រជាជន និង សេដ្ឋកិច្ចកំពុងកើនឡើង។ អគារងើបឡើងខ្ពស់ៗនឹងត្រូវកសាងនៅចំណុចច្រកចូលនៃទីក្រុង និងក្បែរបឹងបួរនិងច្រាំងទន្លេ។ បន្ថែមទៀតនោះ ផ្លូវថ្មីៗ ប្រឡាយ និង ប្រព័ន្ធផ្លូវដែកនឹងត្រូវបានប្រើដើម្បីភ្ជាប់កាំកូស៊ីធីទៅនឹងរាជធានីភ្នំពេញ។ គំរោងដទៃទៀតរួមមាន:

  • វឌ្ឍនៈកាប់ពីថលថោវ័រ ៣៨ ជាន់
  • ហ្គ្រែនដ៍ភ្នំពេញអន្តរជាតិ
  • សហបាលាគារដឺខាសសលរ៉ូយ៉ាល់
  • មជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្មភ្លោះ ថៃ ប៊ុនរ៉ុង
  • ហ្គោលដ៍ថោវ័រ ៤២ ឈប់ត្រឹម៣២ជាន់
  • ថោវ័រអូស៊ីអាយស៊ី OCIC ៣២ ជាន់
  • សំណង់អគារហិរញ្ញវត្ថុអន្តរជាតិ
  • ទីក្រុង អូឡាំព្យា
  • រីវ៉ឺផាឡេស

ជាមួយកំណើនសេដ្ឋកិច្ចផ្ទុះឡើងបានឃើញថាចាប់ផ្ដើមតាំងពីទសវត្សឆ្នាំ១៩៩០ ហាងថ្មីបានបើកសម្ពោធដូចគ្នានឹងម៉លបែបលោកខាងលិច ដូចជា ផ្សារទំនើបសូរិយា មជ្ឈមណ្ឌលសុវណ្ណា អុីអនម៉ល ធីខេម៉ល ផាសិន ជាដើម។ សិទ្ធិប្រើយីហោអន្តរជាតិពីរក៏បានសម្ពោធឡើងនៅភ្នំពេញដែរ។ ដាយអារីឃ្វិន ក៏បានសម្ពោធឡើងរួចហើយនៅខាងក្នុងអាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិភ្នំពេញ និង មាន់បំពងកេនទុកគី KFC បានសម្ពោធឡើងភោជនីដ្ឋានមួយលើដងមហាវិថីមុនីវង្ស និងមានផែនការបើកសម្ពោធបន្ថែមទៀតឆាប់ៗនេះ។ ក្រុមហ៊ុន QSR ដែលបានបើក KFC នៅកម្ពុជាដែលឥឡូវទទួលបានសិទ្ធិប្រើយីហោដើម្បីនាំភីហ្សាហាត់ មកប្រទេសនេះដែរ។ ក្រៅពីនោះ អាហារដ្ឋានការ៉េមស្វិនសឹន បានបើកសម្ពោធនៅមជ្ឈមណ្ឌលទិញឥវ៉ាន់សូរិយា។ ហាងកាហ្វេ ស្តារបាក់ បានបើកដំបូងនៅព្រលានអាកាសយាន្តនៅឆ្នាំ ២០១៥ ហើយឥលូវនេះមានចំនួន ៦ កន្លែងហើយ។

អគារកប់មេឃខ្ពស់បំផុតនៅភ្នំពេញគឺ ប៉មវឌ្ឍនៈកាប់ពីថល នៅកម្ពស់ 200 metres 656 ft, ដែលលេចត្រដែតតាមជើងមេឃរបស់ភ្នំពេញជាមួយនឹងអគារកប់មេឃក្បែរខាង ប៉មកាណាឌីយ៉ា ប៉មOCIC។ ប៉មនេះត្រូវបានសាងសង់ឡើងនៅ ខែឧសភា ២០១២ និងបញ្ចប់បង្ហើយនៅចុងឆ្នាំ២០១៤។ ការងើបឡើងខ្ពស់ៗទំនើបៗត្រូវបានកសាងឡើងជុំវិញទីក្រុងនេះទាំងអស់ មិនមែនផ្ដុំនៅតំបន់ពិសេសណាមួយឡើយ។

ផ្សារធំថ្មី គឺជាចំណុចក្ដៅរបស់ទេសចរភាគច្រើន។ ស្លាបទាំងបួននៃផ្សារលាបពណ៌លឿងទុំ ពោរពេញទៅដោយរានជាច្រើនដែលលក់គ្រឿងអលង្ការមាស និង ប្រាក់ កាក់វត្ថុបុរាណ សម្លៀកបំពាក់ នាឡិកា ផ្កា ចំណីអាហារ ក្រណាត់សំពត់ និង ស្បែកជើង។ ផ្សារថ្មីទទួលការកែប្រែសាជាថ្មីភាគច្រើន រួមជាមួយការបង្កើតរានលក់ដូរថ្មីៗ ក្រោមការយកចិត្តទុកដាក់ពី សាធារណរដ្ឋបារាំង។

                                     

6.1. សេដ្ឋកិច្ច ទីផ្សារ

សព្វថ្ងៃនេះទីផ្សារគឺមានការពេញនិយមយ៉ាងខ្លាំងចំពោះភ្ញៀវទេសចរណ៍កម្ពុជា ស្ទើរតែគ្រប់ភ្ញៀវទេសចរណ៍ទាំងអស់​ដែលបានចូលមកទស្សនាទីក្រុងភ្នំពេញ​គឺពួកគេទាំងនោះ​ចូលចិត្ត ទៅផ្សារ មើលភាពខុសប្លែកគ្នានៃផលិតផលដែលមានលក់នៅក្នុងផ្សារ។ ផ្សារធំថ្មីមានលក់ដូចជា មាស ប្រាក់ គ្រឿងអលង្ការ គ្រឿងចំលាក់ សម្លៀកបំពាក់ នាឡិកា ផ្កា អាហារ ស្បែកជើង។ល។ ដែលអាចទាក់ទាញភ្ញៀវគ្រប់ទិសទីទាំងជាតិ និងអន្តរជាតិ។

  • ផ្សារបច្ចុប្បន្ន៖ ផ្សារកណ្ដាល|កណ្ដាល ផ្សារកសិផលជ្រោយចង្វា​ ផ្សារកាណាឌីយ៉ា ផ្សារកាណាស៊ីធី ផ្សារកាប់គោ ផ្សារកំបូល ផ្សារកំពង់កន្ទួត ផ្សារកោះដាច់ ផ្សារដើមថ្កូវ ផ្សារក្រាំងពង្រ ផ្សារគីឡូម៉ែត្រលេខ៦ថ្មី ផ្សារគីឡូម៉ែត្រលេខ៧ ផ្សារគីឡូលេខ៤ ផ្សារឃ្លាំងរំសេវ ផ្សារចាក់អង្រែ ផ្សារចាស់ ផ្សារចុងព្រែក ផ្សារចោមចៅ ផ្សារចំការដូង ផ្សារច្បារអំពៅ ផ្សារច្រាំងចំរេះ ផ្សារឆេកូ ផ្សារជម្ពូវ័ន្ត ផ្សារជ័យជំនះ ផ្សារញ៉ែ ផ្សារដីហុយ ផ្សារដេប៉ូ ផ្សារដំបូលខៀវ ផ្សារដើមគ ផ្សារដើមអម្ពិល ផ្សារឌុយម៉ិច ផ្សារតាប៉ាង ផ្សារតូច ផ្សារតូចថ្មី ផ្សារតាង៉ូវថ្មី ផ្សារតាំងកសាងថ្មី ផ្សារត្រពាំងឈូក ផ្សារត្រពាំងថ្លឹង ផ្សារត្រពាំងពោធិ៍ ផ្សារត្រពាំងអញ្ចាញ ផ្សារទំនើបថៃហួត ផ្សារថ្នល់បត់បត ផ្សារទឹកថ្លា ផ្សារទួលកី ផ្សារទួលគោក ផ្សារទួលទំពូង ផ្សារទួលពង្រ ផ្សារទួលសង្កែថ្មី ផ្សារទួលសំបូរ ផ្សារទំនប់ ផ្សារទំនប់ថ្មី ផ្សារទ្រា ផ្សារធំថ្មី ផ្សារនាគមាស ផ្សារទំនើបបាយ័ន ផ្សារទំនើបប៉ារ៉ាហ្គន ផ្សារបឹងឈូក ផ្សារឈូកមាស ផ្សារបឹងកេងកង ផ្សារបឹងត្របែក ផ្សារទំនើបបឹងត្របែកផ្លាហ្សា ផ្សារបឹងប៉ាយ៉ាប ផ្សារបឹងទំពុន ផ្សារបឹងព្រលិត ផ្សារបឹងសាឡាងថ្មី ផ្សារប៊ុណ្ណាផ្លាហ្សា ផ្សារបុរីចោមចៅ ផ្សារបុរីតាំងកសាង ផ្សារបុរីពិភពថ្មី ផ្សារប៉េសេ ផ្សារទំនើបផាកវ៉េ ផ្សារទំនើបផេនសល ចតុមុខ ផ្សារទំនើបផេនសលបឹងកក ផ្សារទំនើបផេនសលមាត់ទន្លេ ផ្សារពោធិ៍ចិនតុង ផ្សារព្រែកព្នៅ ផ្សារព្រែកព្នៅផ្លាហ្សា ផ្សារព្រែកលៀប ផ្សារព្រែកលៀបថ្មី ផ្សារព្រែកឯង ផ្សារព្រៃទា ផ្សារភូមិអណ្ដូង ផ្សារមាន់អាំង ផ្សាររតនាផ្លាហ្សា ផ្សាររន្ទះបាញ់ ផ្សាររាត្រី ផ្សារលឹមឈាងហាក់ ផ្សារលូប្រាំ ផ្សារទំនើបវៀតណាម ផ្សារសឡា ផ្សាររីករាយ ផ្សារសហគមន៍បុរីកីឡា ផ្សារសាមគ្គី ផ្សារសាមគ្គីថ្មី ផ្សារសារឿន-យ៉ាន្នី ផ្សារសិនជូផ្លាហ្សា ផ្សារស៊ីធីម៉ល ផ្សារស៊ីឡឹប ផ្សារកុងទីន័រ ផ្សារទំនើបសុវណ្ណា ផ្សារទំនើបសូរិយា អុីអនម៉ល១ អុីអនម៉ល២ ផ្សារសែនមនោរម្យ ផ្សារសែនសុខ ផ្សារសំណង់១២ ផ្សារសំពៅមាស ស្តង់បុរីកីឡា ផ្សារទំនើបស្ទឹងមានជ័យថ្មី ផ្សារស្វាយប៉ាក ផ្សារហេងប៉េងជ្រី ផ្សារហេងលី ផ្សារហេងលីថ្មី ហ្គោលឌិនសូរិយាម៉ល ផ្សារទំនើបឡាក់គីផ្សារឡាក់ស៊ីធី ផ្សារអូរបែកក្អម ផ្សារអូរឫស្សី ផ្សារអូឡាំពិក ផ្សារឯករាជ្យ១ ផ្សារឯករាជ្យ២ ផ្សារឯករាជ្យ៣" ផ្សារ៧មករា.។
                                     

7. វិស័យអប់រំ

សូមមើលផងដែរ គ្រឹះស្ថានឧត្តមសិក្សានៅកម្ពុជា

នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាមានសាលារៀន វិទ្យាស្ថាន និង សាកលវិទ្យាល័យ ជាច្រើនសម្រាប់បំពេញ​តម្រូវការដល់សិស្សានុសិស្សដែលបានបញ្ចប់ថ្នាក់សិក្សា​នៅថ្នាក់​ទុតិយភូមិ រឺ មធ្យមសិក្សា ហើយពួកគេអាចបន្តចូលរៀននៅថ្នាក់ឧត្តមសិក្សាបានដូចជានៅ សកលវិទ្យាល័យរដ្ឋ និង ឯកជន។ សកលវិទ្យាល័យទាំងនោះ​មាន​មុខវិជ្ជាជាច្រើនដូចជា: អក្សរសាស្ដ្រអង់គ្លេស ព័ត៌មានវិទ្យា គ្រប់គ្រង គណនេយ្យ វិស្វករសំណង់ គ្រប់គ្រងសណ្ឋាគារ មគ្គុទេសន៍ អស្យាណូវិទ្យា។ល។ សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ បានចាប់ផ្តើមតាំងពីឆ្នាំ១៩៦០ មកម៉្លេះ។ សព្វថ្ងៃមានសិស្ស៥ពាន់នាក់ និង មានសាស្ត្រាចារ្យ ២០០នាក់​។ នេះជាមោទនភាពមួយរបស់ ប្រទេសកម្ពុជា ដែលមានសាកលវិទ្យាល័យធំបែបនេះ ហើយការអប់រំប្រកបដោយភាពស្វាហាប់និងម៉ត់ចត់ ធ្វើអោយ និសិ្សតបន្ទាប់ពីបាន បញ្ចប់ថ្នាក់មានសម្ថតភាព ក្នុងការស្វែងរកការងារធ្វើ និងប្រកួតប្រជែងដើម្បីមាន អនាគតល្អក្នុងសង្គមជាតិ និង ជួយដល់ប្រទេសជាតិ។ អគារសាងសង់ឡើងនៅសម័យអាណានិគមបារាំងនៅក្នុងទីក្រុងភ្នំពេញ។​ ហើយនៅពេលបច្ចុប្បន្ននេះវិស័យអបរំកំពុងមានការរីកចម្រើនឡើងជាលំដាប់ដោយសារតែការសិក្សារអបរំពីសំណាក់លោកគ្រូអ្នកគ្រូដែលមានបទពិសោធន៍ជាច្រើនឆ្នាំទើបធ្វើអោយការសិក្សារអប់រំរបស់មនុស្សសម័យបច្ចុប្បន្នមានការចេះដឹងច្រើនហើយទើបធ្វើអោយប្រទេសជាតិមានការរីកចម្រើនឡើងជាលំដាប់។ហើយនៅក្នុងអំឡុងឆ្នាំ២០១៦ កំណើនការចេះដឹងរបស់យុវវ័យនៅតាមគ្រឹះស្ថានឧត្តមសិក្សានានាមានការរីកចម្រើនយ៉ាងខ្លាំងផងដែរ។ ht|200px|វិទ្យាស្ថានពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ"

  • សាលាភូមិន្ទរដ្ឋបាល ឬ École Royale dAdministration ERA។
  • សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ ស.ភ.ភ.ភ. រឺ RUPP ឬ Luniversité Royale de Phnom Penh URPP គឺជាស្ថាប័នអប់រំជាន់ខ្ពស់ធំ និងចំណាស់បំផុតនៅកម្ពុជា។ កាលពីឆ្នាំ ២០០៨ សាកលវិទ្យាល័យនេះមាននិស្សិតជាង ១០ ០០០ នាក់ ទូទាំងបរិវេណសាកលវិទ្យាល័យបី និងផ្ដល់នូវវគ្គសិក្សាគុណភាពខ្ពស់ទូលំទូលាយក្នុងមហាវិទ្យាល័យវិទ្យាសាស្ត្រ មហាវិទ្យាល័យវិទ្យាសាស្ត្រសង្គម និង មនុស្សសាស្ត្រ និង វិទ្យាស្ថានភាសាបរទេស វ.ភ.ប. រឺ IFL។ មានស្ថាប័នអប់រំជាន់ខ្ពស់ប្រហែលហាសិបនៅកម្ពុជា ភាគច្រើនក្នុងនោះគ្មានបរិវេណទីធ្លាទេ។ ការបរិច្ចាគអន្តរជាតិជាច្រើន ដូចជា ថ្ងៃថ្មី កម្ពុជា ចាត់ចែងសុខូបត្ថម្ភវត្ថុ ខាងអប់រំឯករាជ្យជាការបន្ថែមដល់សាលាសាធារណៈសម្រាប់សិស្សនិស្សិត។
  • សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទនីតិសាស្ត្រនិងវិទ្យាសាស្ត្រសេដ្ឋកិច្ច ស.ភ.ន.ស. រឺ RULE រឺ Luniversité Royale de Droit et Science Economique URDSE
  • សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទវិចិត្រសិល្បៈ ស.ភ.វ.ស. រឺ RUFA ឬ Luniversité Royale des Beaux Art URBA
  • សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទកសិកម្ម ស.ភ.ក. រឺ RUA រឺ Luniversité Royale dAgriculture URA
  • សាកលវិទ្យាល័យជាតិគ្រប់គ្រង ស.ជ.គ. រឺ NUM
  • វិទ្យាស្ថានបច្ចេកវិទ្យាកម្ពុជា វ.ប.ក. រឺ ITC រឺ Institut de Technologie du Cambodge
  • វិទ្យាស្ថានពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅថ្ងៃ ១២ ឧសភា ១៩៣០ និងក៏ជាស្ថាប័នពុទ្ធសាសនាបណ្ឌិត្យរបស់រដ្ឋដ៏សំខាន់នៅកម្ពុជា។


                                     

8. វប្បធម៌

ភ្នំពេញក៏មានគ្រាមភាសាខ្មែរផ្ទាល់ខ្លួនដែរ។ ពួកអ្នកនិយាយគ្រាមភាសាភ្នំពេញជារឿយៗ កាត់សំឡេងព្យាង្គមួយចំនួន ដែលគេហៅថាគ្រាមភាសាកម្ជិល។ ភ្នំពេញត្រូវបានគេស្គាល់ដោយសារតែឥទ្ធិពលរបស់ខ្លួនលើស្ថាបត្យកម្មខ្មែរថ្មី។ ទីក្រុងនេះគឺជាមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ច និង វប្បធម៌នៃកម្ពុជា។

សារមន្ទីរដែលមានការទស្សនាច្រើនបំផុតពីរនៅទីក្រុងនេះគឺសារមន្ទីរជាតិ ដែលគឺជាសារមន្ទីរប្រវត្តិសាស្ត្រនិងបុរាណវត្ថុឈានមុខគេរបស់ប្រទេសនេះ និង សារមន្ទីរប្រល័យពូជសាសន៍ទួលស្លែង អតីតគុកមួយរបស់ខ្មែរក្រហម។

ចូលឆ្នាំថ្មី ១០–១២​កើត​ ខែចេត្រ

នៅក្នុងពេលនេះ ភ្នំពេញប្រារព្ធចូលឆ្នាំខ្មែរ ជាឱកាសមួយពេញនិយមកើនឡើងជាមួយពួកទេសចរ។ កំឡុងពេលក្ដៅហែងបំផុតប្រចាំឆ្នាំជាធម្មតា ទឹកត្រូវបានគេជះជុំវិញដែលបន្ថែមទៅក្នុងបរិយាកាសពិធីបុណ្យ រួមជាមួយការរាំរែកនិងតន្ត្រី។ កាលបរិច្ឆេទជាក់លាក់ប្រែប្រួលពីមួយឆ្នាំទៅមួយឆ្នាំ ប៉ុន្តែការឈប់សម្រាកបន្តយ៉ាងហោចណាស់ក៏បីថ្ងៃដែរ។ ពិធីបុណ្យនេះកត់សំគាល់ការបើកឆ្នាំផ្អែកលើប្រតិទិនខ្មែរបុរាណ និង ក៏កត់សំគាល់ការបញ្ចប់នៃការប្រមូលផលនៅឆ្នាំចាស់។

បុណ្យអុំទូក ១៤កើត–១រោច ខែកត្ដិក

បុណ្យប្រចាំឆ្នាំធំបំផុតនៅភ្នំពេញ ការប្រមូលផ្ដុំយ៉ាងរស់រវើកនេះប្រារព្ធដោយការហូរបញ្ច្រាសនៃទន្លេសាប។ ថ្ងៃឈប់សម្រាកដំណើរការរយៈពេលបីថ្ងៃ ពេលនោះមនុស្សម្នាជន់ជោរទៅក្នុងទីក្រុងដើម្បីចូលរួមសប្បាយនឹងកាំជ្រួច ការប្រណាំងទូកចម្រុះពណ៌ ការប្រគំតន្ត្រីផ្ទាល់ ញ៉ាំអី និង ចូលរួមពិធីបុណ្យ។ ការប្រណាំងទូកនេះកំណត់កាលត្រឡប់ទៅសម័យបុរាណដែលកត់សំគាល់អំពីកម្លាំងកងទ័ពជើងទឹកខ្មែរនាសម័យអាណាចក្រខ្មែរ។

នៅថ្ងៃ ២២ វិច្ឆិកា ២០១០ យ៉ាងហោចណាស់ប្រជាជន៣៤៨នាក់ត្រូវបានសង្កត់ជាន់គ្នាស្លាប់នៅក្នុងការរត់ជាន់គ្នាលើស្ពាននៅក្នុងពិធីបុណ្យនេះ។

ភ្ជុំបិណ្ឌ ១៤រោជ​ ខែភទ្របទ– ១កើត ខែអស្សុជ

ភ្ជុំបិណ្ឌគឺជាទិដ្ឋភាពសំខាន់ណាស់នៃវប្បធម៌ខ្មែរ។ វាមានន័យថា ការជួបជុំគ្នា រឺ តាមន័យបាលីថា ការប្រជុំដុំបាយ ដើម្បីធ្វើចង្ហាន់ និង ក៏ជាពេលវេលានៃការជួបជុំគ្នាឡើងវិញ ការរំលឹក បង្ហាញនូវក្ដីស្រលាញ់អាឡោះអាល័យ និង ការដឹងគុណដល់ដូនតារបស់ខ្លួន។ ដោយប្រគេនចង្ហាន់ និងបញ្ជូន អំពើល្អទៅកាន់ដូនតាដែលទំនងជាជាប់នៅស្ថានប្រែត ញាតិសណ្ដានដែលកំពុងរស់ជួយរំដោះទុកវេទនាពួកលោក និង នាំផ្លូវដូនតាទៅវិលចាប់ជាតិសាជាថ្មី។

វិសាខបូជា ១៥កើត ខែពិសាខ

វិសាខបូជាគឺជាថ្ងៃឈប់សម្រាកប្រចាំឆ្នាំដែលបានកាន់តាមប្រពៃណីដោយពួកពុទ្ធសាសនិកនៅកម្ពុជា។ ជួនកាលហៅក្រៅផ្លូវការថា ថ្ងៃប្រសូត្ររបស់ព្រះពុទ្ធ វាជាក់ស្ដែងរួមមាន ថ្ងៃប្រសូត្រ ថ្ងៃត្រាស់ដឹង និង ថ្ងៃបរិនិព្វានរបស់ព្រះពុទ្ធគោតម។

                                     

9.1. វត្តអារាម វត្តអារាមនានាមាន:

  • វត្តអង្គរកា
  • វត្តសុវណ្ណរាសីរតនារាម ហៅវត្តសំរោងកណ្ដាល
  • វត្តទួលទំពូង
  • វត្តព្រែកព្នៅ
  • វត្តព្រែកថ្លឹង
  • វត្តសំបួរមាស
  • វត្តព្រះធម្មត្រ័យ
  • វត្តអម្ពផល
  • វត្តអង្គតាមិញ
  • វត្តវាលស្បូវ
  • វត្តប្រាសាទ
  • វត្តវារិន្ទ ហៅវត្តព្រែកលៀប
  • វត្តថាន់
  • វត្តប្រជុំវង្ស
  • វត្តព្រះពុទ្ធមានបុណ្យ
  • វត្តមហាមន្ត្រី
  • វត្តព្រែកឯង
  • វត្តធុតុង្គ ចំការដូង
  • វត្តជ្រោយអំពិល
  • វត្តដំបូកខ្ពស់
  • វត្តឧត្តរាវត្តី
  • វត្តច្បារអំពៅ
  • វត្តមង្គលវ័ន ហៅវត្តស្វាយដង្គុំ
  • វត្តមង្គលសិរីគៀនឃ្លាំង
  • វត្តឥន្ធពិសី
  • វត្តបទុមវតី
  • វត្តស្វាយផ្អែម
  • វត្តព្រះពុទ្ធឃោសាចារ្យ
  • វត្តទ្រនុំជ្រឹង
  • វត្តបុទុមគង្គា
  • វត្តត្រពាំងសាលា
  • វត្តគោត្តមរង្សី ហៅវត្តគោកបញ្ជាន់
  • វត្តប្រយូវង្ស
  • វត្តកំពែង
  • វត្តព្រៃស្ពឺ
  • វត្តទ័ពចំបក់មាស
  • វត្តចំប៉ា
  • វត្តសំពោងផលអណ្ដែត
  • វត្តកំបូល
  • វត្តអង្គត្រគៀត
  • វត្តអង្គសិរីសួស្ដី
  • វត្តឧណ្ណាលោម
  • វត្តនន្ទមុនី
  • វត្តទួលសុភាឃួន
  • វត្តកំពង់ក្តុល
  • វត្តប្រជុំសាគរ
  • វត្តពោធិចិនតុង
  • វត្តសំរោងខាងជើង
  • វត្តជើងឯក
  • វត្តកំសាន្ត
  • វត្តបឹងប្រីយ៍
  • វត្តទួលសន្តិវ័ន
  • វត្តស្វាយពពែ
  • វត្តនិរោធរង្សី
  • .
  • វត្តសុវណ្ណបទុម
  • វត្តស្លែង
  • វត្តចំពុះក្អែក
  • វត្តសារាវ័ន្តតេជោ
  • វត្តជោតរតនសិលា កោះនរា
  • វត្តក្ដីតាកុយ
  • វត្តភ្នៀតសិម្ពលី
  • វត្តសុវណ្ណីមន្នីវង្ស
  • វត្តជម្ពូវ័ន
  • វត្តព្រះធាតុ
  • វត្តទួលសង្កែ
  • វត្តសំពៅត្រៃល័ក្ស
  • វត្តព្រៃរមាស
  • វត្តឧទុម្ពរ
  • វត្តមុន្នីប្រសិទ្ធិវង្ស
  • វត្តព្រះច័ន្ទរង្សី
  • វត្តពោធិយារាម ហោវត្តចាស់
  • វត្តសំរោងអណ្ដែត
  • វត្តឈូកវ៉ា
  • វត្តត្រពាំងឈូក
  • វត្តបុទុមពិសី ហៅវត្តល្វាលើ
  • វត្តក្រពុំពេជ្រ
  • វត្តពោធិព្រឹក្ស
  • វត្តភ្នំ
  • វត្តវង្គដបូរី
  • វត្តគោកអំពិល
  • វត្តអង្គបឹងចក
  • វត្តអង្គពោធិញាណ
  • វត្តកប់ស្រូវ
  • វត្តក្រាំងធ្នង់
  • វត្តសំពៅមាស
  • វត្តកោះ
  • វត្តគោកខ្សាច់
  • វត្តគៀនស្វាយក្នុង
  • វត្តសាមគ្គីក្បាលកោះ
  • វត្តទឹកថ្លា
  • វត្តជន្លង់ម្លូ
  • វត្តចង្ក្រានតាព្រហ្ម ស្ទឹងមានជ័យ
  • វត្តធម្មវិបស្សនារាម ហៅវត្តតាភេម
  • វត្តអង្គមុនី
  • វត្តខេមរបុណ្ណារាម ហៅវត្តថ្មី
  • វត្តគ្រួស
  • វត្តអង្គចំប៉ា មានឫទ្ធិ អង្គសំរិទ្ធិមានជ័យ ហៅវត្តទួលអង្គក្រពើ
  • វត្តអង្គមេត្រី
  • វត្តចាក់អង្រែក្រោម
  • វត្តសុវណ្ណអម្ពារស្វាយមាស
  • វត្តពោធិព្រះឥន្ទ
  • វត្តតិក្ខប្បញ្ញោ
  • វត្តនិគ្រោធវ័ន គល់ទទឹង
  • វត្តស្ងួនពេជ្រ
  • វត្តជុំ
  • វត្តញាណរង្សី
  • វត្តព្រៃវែង
  • វត្តយសសុវណ្ណរាម ហៅវត្តឫស្សីស្រស់
  • វត្តបញ្ចកែវមន្នី ឫស្សីសាញ
  • វត្តសន្សំកុសល
  • វត្តនាគវ័ន
  • វត្តស្រះចក
  • វត្តជ្រោយបុទុម ហៅវត្តព្រែកជ្រៃ
  • វត្តតាំងកសាងខាងត្បូង
  • វត្តអញ្ចាញថ្មី
  • វត្តព្រែកតាគង់
  • វត្តហារាម
  • វត្តលង្កា
  • វត្តចំការខ្សាច់
  • វត្តសូរិយាពោធិមាស
  • វត្តមជ្ឈឹមវ័ន្ត
                                     

10. សភាពទីក្រុង និង ស្ថាបត្យកម្ម

កន្លែងដែលទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរណ៍នៅទីក្រុងភ្នំពេញរួមមាន ព្រះបរមរាជវាំង ផ្សារធំថ្មី ព្រះវិហារព្រះកែវមរកត សារមន្ទីរជាតិ វិមានឯករាជ្យ វិមានមិត្តភាពកម្ពុជា-វៀតណាម សារមន្ទីរទួលស្លែង វត្តភ្នំ និង វាលពិឃាតជើងឯកនៅជាយក្រុងភ្នំពេញ។

ព្រះបរមរាជវាំងគឺជាអគារមួយក្នុងចំណោមអគារជាច្រើនដែលស្ថិតនៅក្នុងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។ ព្រះបរមរាជវាំងចតុមុខ ត្រូវបានសាងសង់ឡើងដោយ ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជា នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦។ ព្រះបរមរាជវាំងត្រូវបានរុះរើសាងសង់សាជាថ្មីដោយព្រះបាទនរោត្តម។

វត្តភ្នំគឺជាវត្តប្រវត្តិសាស្ដ្រមួយដ៏មានសារៈសំខាន់ដែលមានទីតាំងនៅក្នុងរាជធានីភ្នំពេញ។ កសាងនៅក្នុងឆ្នាំ ១៣៧៣ មានកំពស់២៧ម៉ែត្រ ជាវត្តខ្ពស់ជាងគេក្នុងចំណោមវត្តទាំងប៉ុន្មាននៅក្នុងទីក្រុងភ្នំពេញ។ វាបានសាងសង់ឡើងដោយកម្លាំងសាមគ្គីដែលដឹកនាំដោយស្ដ្រីមេម៉ាយដែលមានទ្រព្យស្តុកស្តមម្នាក់ គឺ ដូនជីពេញ ដើម្បីតម្កល់ព្រះពុទ្ធរូប៥អង្គ ដែលត្រូវបានទឹកជំនន់ហូរនាំមកតាម​ដើមគគីរធំមួយ មកទើរនៅត្រង់តំបន់ចតុមុខនេះឯង។

សំណង់ចាស់បំផុតគឺវត្តភ្នំចាប់ពីថ្ងៃស្ថាបនាក្រុងនេះ ដែលបានសាងសង់នៅឆ្នាំ ១៣៧៣។ ការទាក់ទាញទេសចរណ៍សំខាន់បំផុតគឺព្រះបរមរាជវាំងដែលមានព្រះវិហារព្រះកែវ និងសារមន្ទីរជាតិ បានសាងសង់នៅកំឡុងសម័យអាណានិគមបារាំងនៅចុងសតវត្សទី១៩ក្នុងរចនាបថខ្មែរបុរាណ ហើយទទួលនូវការប្រមូលផ្ដុំវត្ថុបុរាណខ្មែរជាច្រើន។ វិមានឯករាជ្យ ទោះបីចាប់ពីទសវត្សឆ្នាំ១៩៥០ក៏ដោយ ក៏វាត្រូវបានសាងសង់ឡើងក្នុងរចនាបថខ្មែរបុរាណដដែល។

ពួកបារាំង ដែលជាម្ចាស់អាណានិគមចាប់ពីសតវត្សទី ១៩ ដល់ ទសវត្សឆ្នាំ ១៩៤០ ក៏បានបន្សល់ទុកទីសំគាល់ខ្លួនរបស់ពួកគេ ជាមួយភូមិគ្រឹះអាណានិគមផ្សេងៗ ព្រះវិហារបារាំង មហាវិថី និង ផ្សារសិល្បៈតែង ផ្សារធំថ្មី។ ទីសំគាល់ដែននៃសម័យអាណានិគមគឺសណ្ឋាគារឡឺរ៉ូយ៉ាល់។

ចាប់ផ្ដើមជាមួយឯករាជ្យពីពួកបារាំងនៅទសវត្សឆ្នាំ ១៩៥០ និង បន្តរហូតដល់សម័យខ្មែរក្រហមនៅទសវត្សឆ្នាំ ១៩៧០ ភ្នំពេញបានរងនូវការលូតលាស់យ៉ាងសម្បើមជាទីក្រុងធានីនៃប្រទេសឯករាជ្យថ្មីមួយ។ ព្រះបាទ សីហនុបានយកចិត្តទុកដាក់ដើម្បីបង្ហាញរចនាបថថ្មីនៃស្ថាបត្យកម្ម និងដោយហេតុធ្វើឱ្យរឹងមាំនូវដំណើរការកសាងជាតិ។ យុគមាសនៃស្ថាបត្យកម្មថ្មីបានបញ្ចប់ រួមជាមួយនិងគម្រោងផ្សេងៗនិង ស្ថាបត្យករខ្មែរវ័យក្មេង ជារឿយៗបានរៀនសូត្រនៅបារាំង ដែលមានឱកាសដើម្បីរចនានិងសាងសង់។ ចលនាថ្មីនេះត្រូវបានគេហៅថា ស្ថាបត្យកម្មខ្មែរថ្មី និង ជារឿយៗត្រូវបានធ្វើឱ្យមានចរិកលក្ខណៈដោយសារការរំលាយចូលគ្នានៃប៉ោហូស ស្ថាបត្យកម្មក្រោយសម័យទំនើបអឺរ៉ុប និង ធាតុបុរាណពីសម័យអង្គរ។ ស្ថាបត្យករដែលលេចធ្លោបំផុតគឺលោកវណ្ណ-ម៉ូលីវណ្ណ ដែលត្រូវបានតែងតាំងជាប្រធាស្ថាបត្យករជាតិដោយព្រះមហាក្សត្រផ្ទាល់នៅឆ្នាំ១៩៥៦។ លោកម៉ូលីវណ្ណបានបង្កើតអគារទីសំគាល់ដែនដូចជារោងមហោស្រពជាតិព្រះសុរាម្រិត និង អគារគណៈរដ្ឋមន្ត្រី។ ស្ថាបត្យករដទៃៗទៀតបានជួយសាងសង់សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទដែលស្ថាបនាថ្មី វិទ្យាស្ថានភាសាបរទេស និង មជ្ឈមណ្ឌលកីឡាជាតិ។ រួមជាមួយកំណើននៃថ្នាក់លើនិងកណ្ដាលរបស់សហគ្រិន ជាយក្រុងថ្មីៗត្រូវបានសាងសង់នៅទសវត្សឆ្នាំ ១៩៥០ និង ៦០។

ទោះបីជាសំណង់អគារទាំងនោះបាននៅសេសសល់នៅសម័យខ្មែរក្រហម និង សម័យសង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណីក៏ដោយ ក៏បច្ចុប្បន្ននេះ អគារទាំងនោះស្ថិតនៅក្រោមការគំរាមកំហែង ដោយសារតែការអភិវឌ្ឍខាងសេដ្ឋកិច្ចនិងបរិកប្បហិរញ្ញវត្ថុដដែល។ ភូមិគ្រឹះ និង សួនច្បារពីសម័យនោះកំពុងត្រូវបានបំផ្លាញ និង អភិវឌ្ឍឡើងវិញដើម្បីបង្កើតកន្លែងសម្រាប់សំណង់ធំៗ។ ទីសំគាល់ដែន មហោស្រពជាតិដោយលោកម៉ូលីវណ្ណត្រូវបានវាយរំលំនៅឆ្នាំ ២០០៨។ ចលនាមួយកំពុងងើបឡើងនៅកម្ពុជាដើម្បីថែរក្សាឱ្យគង់វង្សនូវកេរដំណែលសម័យនិយមនេះ។ ភូមិគ្រឹះចាស់ៗជួនកាលកំពុងត្រូវបានគេប្រែទៅជាសណ្ឋាគារហាង ដូចជា ខ្នើយបាំងឆ័ត្រ ។

វិមាន និងទីរំលឹកដល់ការប្រល័យពូជសាសន៍កំឡុងសម័យខ្មែរក្រហមនៅទសវត្សឆ្នាំ ១៩៧០ គឺសារមន្ទីរប្រល័យពូជសាសន៍ទួលស្លែង អតីតវិទ្យាល័យមួយបានប្រើជាជំរុំប្រមូលផ្ដុំ និង នៅជាយក្រុងនៃទីក្រុងនេះ មជ្ឈមណ្ឌលប្រល័យពូជសាសន៍ជើងឯក។ វិមានមិត្តភាពកម្ពុជា-វៀតណាមត្រូវបានប្រគល់ឱ្យដោយពួកកុម្មុយនិស្តវៀតណាម ជានិមិត្តរូបនៃមិត្តភាពខ្មែរ-យួនកំឡុងទសវត្សឆ្នាំ១៩៧០ ដែលបន្តបន្ទាប់ពីការរំដោះកម្ពុជាពីរបបខ្មែរក្រហម។

                                     

11. សារព័ត៌មាន និង ទស្សនាវដ្ដី

អង់គ្លេស

  • ដឹខេមបូឌាដេលី សារព័ត៌មានប្រចាំថ្ងៃភាសាអង់គ្លេសនិងខ្មែរ ត្រូវបានបិទនៅខែ កញ្ញា ២០១៧។
  • ភ្នំពេញប៉ុស្ត៍ សារព័ត៌មានភាសាអង់គ្លេសនិងខ្មែរប្រចាំថ្ងៃបានបោះពុម្ពផ្សាយនៅភ្នំពេញ។
                                     

11.1. សារព័ត៌មាន និង ទស្សនាវដ្ដី ខ្មែរ

  • កញ្ចក់សង្គម
  • កម្ពុជាថ្មី
  • សំឡេងយុវជន
  • ស្រលាញ់ខ្មែរ
  • ចក្រវាឡ
  • រស្មីកម្ពុជា – សារព័ត៌មានប្រចាំថ្ងៃធំបំផុតរបស់កម្ពុជា វាចេញផ្សាយប្រហែល ១៨ ០០០ច្បាប់។
  • .
  • វិទ្យាសាស្ត្រខ្មែរ
  • មនសិកាខ្មែរ – បោះពុម្ពផ្សាយដោយគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ។
  • កោះសន្តិភាព
  • ឧត្តមគតិខ្មែរ
  • ទស្សនាវដ្ដីមនោរម្យ
  • សារព័ត៌មានថ្មីៗ
  • ព្រៃនគរ
  • ប៉ប់ហ្សូន
  • វត្តភ្នំ
  • កម្ពុជាថ្ងៃនេះ
  • សំបុកផ្សារ
  • ដើមអម្ពិល
                                     

11.2. សារព័ត៌មាន និង ទស្សនាវដ្ដី អង់គ្លេស

  • ដឹខេមបូឌាដេលី សារព័ត៌មានប្រចាំថ្ងៃភាសាអង់គ្លេសនិងខ្មែរ ត្រូវបានបិទនៅខែ កញ្ញា ២០១៧។
  • ភ្នំពេញប៉ុស្ត៍ សារព័ត៌មានភាសាអង់គ្លេសនិងខ្មែរប្រចាំថ្ងៃបានបោះពុម្ពផ្សាយនៅភ្នំពេញ។
                                     

11.3. សារព័ត៌មាន និង ទស្សនាវដ្ដី ចិន

  • 柬華日報ជៀនហួដេលី សារព័ត៌មានភាសាចិនប្រចាំថ្ងៃបានបោះពុម្ពនៅភ្នំពេញ។.
  • 星洲日報សិនឈីវដេលី សារព័ត៌មានប្រចាំថ្ងៃភាសាចិន។
  • 新柬埔寨កម្ពុជាថ្មី សារព័ត៌មានប្រចាំថ្ងៃភាសាចិន។
  • 高棉日报ខ្មែរដេលី សារព័ត៌មានប្រចាំថ្ងៃភាសាចិន។
  • 華商日報ហ័រសាងដេលី សារព័ត៌មានប្រចាំថ្ងៃភាសាចិន។
                                     

11.4. សារព័ត៌មាន និង ទស្សនាវដ្ដី ទស្សនាវដ្ដី

  • អាស៊ីឡាយផ្វ៍ហ្គាយដ៍ភ្នំពេញ ទស្សនាវដ្ដីបែបជីវិតជាភាសាអង់គ្លេសប្រចាំខែចេញផ្សាយនៅភ្នំពេញ។
  • ទស្សនាវដ្ដីសុវ្រិន គឺជាទស្សនាវដ្ដីទាន់សម័យល្អជាងគេនៅកម្ពុជាដែលសរសេរជាភាសាខ្មែរ។
  • ទស្សនាវដ្ដីអ៊ែផ្វ ទស្សនាវដ្ដីភាពទាន់សម័យទៅមុខដំបូងនៅកម្ពុជា។ ពីរភាសា ដែលបានសរសេរជាភាសាអង់គ្លេស និង ខ្មែរ។
  • ផកខិតហ្គាយខេមបូឌា បោះពុម្ពបួនមគ្គុទេសន៍ដោយឡែកមានបំណងសម្រាប់ពួកអ្នករស់នៅអចិន្ត្រៃយ៍ និង អ្នកទេសចរនិយាយភាសាអង់គ្លេស។ ចំណងជើងរួមមានការផឹកភេសជ្ជៈ និង ការញ៉ាំអាហារល្ងាច ខាងក្រៅ និងអំពី បន្ទាប់ពីយប់ ទ្វារទល់ទ្វារដូចគ្នាដែរ មគ្គុទេសន៍ភាសាខ្មែរមួយហៅថា សប្បាយ សប្បាយ ដែលកំណត់គោលដៅការផុសឡើងនៅទីផ្សារបែបវិជ្ជាជីវៈវ័យក្មេង
  • ទស្សនាវដ្ដីឡេឌី ទស្សនាវដ្ដីទាន់សម័យ និង បែបជីវិត ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០០៦។
  • .
                                     

12. វិស័យកីឡា

កម្ពុជា មានការលេងកីឡាជាង៣០ឆ្នាំមកហើយ ឥឡូវនេះកម្ពុជាកំពុងតែរឹតបន្តឹងនិងបង្កើនវិស័យកីឡាបន្ថែមទៀត។ កីឡាដែលមានការពេញនិយមមាន កីឡាបាល់ទាត់ ហើយនិង កីឡាសិល្បៈប្រយុទ្ឋដូចជា ល្បុក្កតោ ប្រដាល់សេរី ក្បាច់គុណប្រដាល់សព្វថ្ងៃហើយនិង កីឡាចំបាប់តាមបែបប្រពៃណី" ប្រជាជនខ្មែរហាត់ក្បាច់ប្រយុទ្ឋទាំងនេះទុកជាគ្រឿងការពារខ្លួន និងដើម្បីសុខភាព។

ទីកន្លែងជួបជុំដែលសំខាន់ជាងគេគឺនៅក្នុងទីក្រុងភ្នំពេញ ពហុកីឡាដ្ឋានជាតិអូឡាំពិក ដែលមានចំណុះប្រជាជនអាចចូលទស្សនាបាន៥ម៉ឺននាក់ ទោះបីជាប្រទេសនេះមិនដែលបានធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះល្បែងអូឡាំពិកក៏ដោយ។ ពហុកីឡាដ្ឋាននេះ បានកសាងឡើងនៅឆ្នាំ ១៩៦៤។ វាក៏ជាកន្លែងហ្វឹកហាត់សម្រាប់ក្រុមកីឡាករបាល់ទាត់ជម្រើសជាតិកម្ពុជាផងដែរ និងជាទីប្រកួតជម្រើសជើងឯក Cambodian Premier League។

នៅពេលបញ្ចប់ការសាងសង់ កីឡាដ្ឋាននេះធ្លាប់ជាកីឡាដ្ឋានមួយក្នុងចំណោមកីឡាដ្ឋានធំបំផុតនៅអាស៊ី។ សព្វថ្ងៃនេះវាគឺជាកីឡាដ្ឋានធំបំផុតទី៦នៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ ល្បែងបាល់ទះ បាល់បោះ និង តៃក្វាន់ដូ ជាញឹកញាប់បានទទួលជាម្ចាស់ផ្ទះនៅកីឡាដ្ឋាននេះ។

មជ្ឈមណ្ឌលកីឡាជាតិកម្ពុជាល្បីល្បាញដោយសារការធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះលើការប្រកួតហែលទឹក ប្រដាល់ និង បាល់ទះ។ ក្លិបបាល់ទាត់ក្នុងស្រុកគួរឱ្យកត់សំគាល់រួមមាន ក្លឹបបាល់ទាត់ភ្នំពេញក្រោន ក្លិបបាល់ទាត់ណាហ្គាវើល ក្លឹបបាល់ទាត់ព្រះខ័នរាជស្វាយរៀង​ និងក្លិបបាល់ទាត់បឹងកេត។

                                     

13. វិស័យសុខាភិបាល

មន្ទីរពិសោធន៍

  • មន្ទីរពិសោធន៍សាមគ្គី
  • មន្ទីរពិសោធន៍​សារ​មន្ទីរ​ជាតិ​ភ្នំពេញ
  • មន្ទីរ​ពិសោធន៍វេជ្ជសាស្ត្រ​ភ្នំពេញ
  • មន្ទីរពិសោធន៍មជ្ឈមណ្ឌលវិទ្យុសាស្ត្រ និងរូបភាពវេជ្ជសាស្ត្រ
  • មន្ទីរពិសោធន៍​កសិក​ម្ម​ជាតិ

មន្ទីរពិសោធន៍

  • មន្ទីរពិសោធន៍សុភមង្គលឡាប
  • មន្ទីរពិសោធន៍ស៊ីធីស្កេន
  • ក្រុមហ៊ុនមន្ទីរពិសោធន៍កម្ពុជា
  • មន្ទីរពិសោធន៍សុភមង្គល
  • មន្ទីរពិសោធន៍ប៊ីយ៉ូម៉េដភ្នំពេញ
  • វិទ្យាស្ថានប៉ាស្ទ័រ

មជ្ឈមណ្ឌល

  • មជ្ឍមណ្ឌលវ៉ាក់សាំងអប្បរាភ្នំពេញគ្លី
  • មជ្ឈមណ្ឌល​កែ​សម្ផស្ស​ឌែម៉ូ​គ្លីនិក
                                     

13.1. វិស័យសុខាភិបាល មន្ទីរពិសោធន៍

  • មន្ទីរពិសោធន៍សាមគ្គី
  • មន្ទីរពិសោធន៍​សារ​មន្ទីរ​ជាតិ​ភ្នំពេញ
  • មន្ទីរ​ពិសោធន៍វេជ្ជសាស្ត្រ​ភ្នំពេញ
  • មន្ទីរពិសោធន៍មជ្ឈមណ្ឌលវិទ្យុសាស្ត្រ និងរូបភាពវេជ្ជសាស្ត្រ
  • មន្ទីរពិសោធន៍​កសិក​ម្ម​ជាតិ
                                     

13.2. វិស័យសុខាភិបាល មន្ទីរពេទ្យ

  • មន្ទីរពេទ្យបង្អែក​ដង្កោ
  • មន្ទីរពេទ្យបង្អែក​ព្រែក​ព្នៅ
  • មន្ទីរពេទ្យកាល់ម៉ែត
  • មន្ទីរពេទ្យបង្អែក​ច្បារអំពៅ
  • មន្ទីរពេទ្យ​កេតុមាលា
  • មន្ទីរពេទ្យ​បង្អែក​សម្ដេចឪ​
  • មន្ទីរពេទ្យបង្អែក​រាជធានី​ភ្នំពេញ ហៅ ពេទ្យ​សម្ភព​ក្រុង
  • មន្ទីរពេទ្យបង្អែក​ពោធិ៍ចិនតុង
  • .
  • មន្ទីរពេទ្យបង្អែកចំការមន
  • មន្ទីរពេទ្យបង្អែកមានជ័យ
  • មន្ទីរពេទ្យ​មិត្តភាព​ខ្មែរសូ​វៀត ហៅ ពេទ្យ​រុស្ស៊ី
  • មន្ទីរពេទ្យ​ព្រះកុសមៈ ហៅ ពេទ្យលោកសង្ឃ
  • មន្ទីរពេទ្យបង្អែក​​សែន​សុខ
                                     

13.3. វិស័យសុខាភិបាល មណ្ឌលសុខភាព

  • មណ្ឌលសុខភាពអន្លង់ក្ងាន
  • មណ្ឌលសុខភាព​ស្ទឹងមានជ័យ
  • .
  • មណ្ឌលសុខភាពចាក់អង្រែ
  • មណ្ឌលសុខភាពពោធិ៍ចិន​តុង
  • មណ្ឌលសុខភាព៧មករា
  • មណ្ឌលសុខភាពឃ្មួញ
  • មណ្ឌលសុខភាពផ្សារដើមថ្កូវ
  • មណ្ឌលសុខភាពទួលស្វាយព្រៃ
  • មណ្ឌលសុខភាពពន្សាំង
  • មណ្ឌលសុខភាពដូនពេញ
  • មណ្ឌលសុខភាពទឹកថ្លា
  • មណ្ឌលសុខភាពដង្កោ
  • មណ្ឌលសុខភាពពញ្ញាពន់
                                     

13.4. វិស័យសុខាភិបាល មន្ទីរពិសោធន៍

  • មន្ទីរពិសោធន៍សុភមង្គលឡាប
  • មន្ទីរពិសោធន៍ស៊ីធីស្កេន
  • ក្រុមហ៊ុនមន្ទីរពិសោធន៍កម្ពុជា
  • មន្ទីរពិសោធន៍សុភមង្គល
  • មន្ទីរពិសោធន៍ប៊ីយ៉ូម៉េដភ្នំពេញ
  • វិទ្យាស្ថានប៉ាស្ទ័រ
                                     

13.5. វិស័យសុខាភិបាល មន្ទីរពេទ្យ

  • មន្ទីរពេទ្យ​សែន​សុខ
  • មន្ទីរពេទ្យវិសាលសុខ
  • មន្ទីរពេទ្យរ៉ូយាល់រតនៈ រង្វង់មូលទួលគោក
  • មន្ទីរពេទ្យជោរៃភ្នំពេញ នៅច្បារអំពៅ
  • មន្ទីរពេទ្យស្ត្រី​នគរ​ទេព
  • មន្ទីរពេទ្យគន្ធបុប្ផាទី៣ នៅជិតព្រះបរមរាជវាំង
  • មន្ទីរពេទ្យគន្ធបុប្ផា នៅជិតវត្តភ្នំ
  • មន្ទីរពេទ្យគន្ធបុប្ផាទី២
  • មន្ទីពេទ្យប៉ាស៊ីហ្វិកភ្នំពេញ
  • មន្ទីរពេទ្យ​រ៉ូយ៉ាល់​ភ្នំពេញ ទឹកថ្លា
                                     

13.6. វិស័យសុខាភិបាល មន្ទីរពហុព្យាបាល

  • មន្ទីរពហុព្យាបាលនិងសម្ភពសុខលាភមេត្រី
  • មន្ទីរពហុព្យាបាលនិងសម្ភពសុវណ្ណារ៉ា
  • មន្ទីរពហុព្យាបាលហ្វឹសគ្លីនិក
  • មន្ទីរពហុព្យាបាលនិង​សម្ភពវិបុលសុខ
  • មន្ទីរពហុព្យាបាលនិងសម្ភពសុក្រិត
  • មន្ទីរពហុព្យាបាលនិងសម្ភពដេអិន
  • មន្ទីរពហុព្យាបាលនិងសម្ភពរតនៈវិសាល
  • មន្ទីរពហុព្យាបាលហ៊្សីនហ៊្សីន
  • មន្ទីរពហុព្យាបាលនិងសម្ភពចោមចៅ
  • មន្ទីរពហុព្យាបាលណារិទ្ធ
  • មន្ទីរពហុព្យាបាលនិងសម្ពពអង្គរធំ
  • មន្ទីរពហុព្យាបាលចិន្ដា
  • មន្ទីរពហុព្យាបាលហុងអ៊ីន
  • ប៉ូលីគ្លីនិកម៉ៅសារី
  • មន្ទីរពហុព្យាបាល​សៀនតាយ
                                     

13.7. វិស័យសុខាភិបាល មន្ទីរព្យាបាល

  • មន្ទីរព្យាបាលធ្មេញខ្មែរ
  • គ្លីនិក​ចិន​នៅ​ភ្នំពេញ
  • មន្ទីរព្យាបាលខាយរ៉ូព្រែកធីក
  • គ្លីនិកសៀង​ហៃ
  • គ្លីនិករ៉ាក់ទឹកថ្លា
  • គ្លីនិក215ភ្នំពេញ
  • គ្លីនិក​មេគង្គ
  • សុភាគ្លីនិកនិងសម្ពព
  • មន្ទីរព្យាបាលនិងសម្ភពអ៊ុំសារ៉ន
  • គ្លីនិកលីស្រីវីណា
  • មន្ទីរព្យាបាលអប្សារាភ្នំពេញ
  • គ្លីនិក​ខាង​ហ៊ួ​រ​
  • គ្លីនិកវុឌ្ឍីស័ក្តិ
  • គ្លីនិក​ធ្មេញឡាយរ៉ាវី
  • មន្ទីរព្យាបាល​ធ្មេញដួងវណ្ណា
  • មន្ទីរម​ព្យាបាល​សុខភាព​រ៉ាក់
  • មន្ទីរព្យាបាលនិងថែរក្សាស្បែកដឺរម៉ាឃែរ
  • មន្ទីរព្យាបាលនិងសម្ភពឥន្ត្រទេវី
  • គ្លីនិក​ឃឹម​រ៉ានី
  • គ្លីនិក​សុខភាព​សង្គម
  • គ្លីនិក​វេជ្ជ​បុត្រ
  • គ្លីនិករ៉ាក់ភ្នំពេញ១
  • គ្លីនិក​ឯកជន​មនោ​រម្យ
  • គ្លីនិក​ឯកជនសួគ៌ា​
  • គ្លីនិក​ដំបូន្មាន​ប្រចាំថ្ងៃ
  • គ្លីនិករ៉ាក់ភ្នំពេញ២
  • គ្លីនិក​ព្យាបាល​ភ្នែកភ្នំពេញ
  • គ្លីនិក​សើស្បែកភ្នំពេញ
  • គ្លីនិក​សម្ភព​សូ​រិ​យា
  • គ្លីនិក​គឹម​សុង
  • គ្លីនិកណាហ្គា
  • មន្ទីរព្យាបាល​ធ្មេញស៊ិនហ្វេត
  • គ្លីនិក​សិង្ហបុរី MW Medical"
  • មន្ទីរព្យាបាលធ្មេញអន្តរជាតិ
  • គ្លីនិក​កែសម្ផស្ស​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង
  • មន្ទីរព្យាបាលធ្មេញប៉ាស៊ីហ្វិក
  • គ្លីនិក​ធ្មេញ​អ៊ឹងហួត
  • រ៉ាម៉ាប៉ូលីគ្លីនិក
  • គ្លីនិក​ព្យាបាល​ដោយ​ចលនាភ្នំពេញ
  • គ្លីនិកព្រីនសេស
  • មន្ទីរព្យាបាល​​ធ្មេញ​បស្ចិម
  • គ្លីនិករ៉ាក់ចាក់អង្រែក្រោម
  • មន្ទីរព្យាបាល​ធ្មេញដួង​សិទ្ធិ
  • គ្លីនិករ៉ាចសំអុល
  • គ្លីនិក​ចោមចៅ
  • គ្លីនិក​ឯកជន​ហំ​សម្បត្តិ​
                                     

13.8. វិស័យសុខាភិបាល មជ្ឈមណ្ឌល

  • មជ្ឍមណ្ឌលវ៉ាក់សាំងអប្បរាភ្នំពេញគ្លី
  • មជ្ឈមណ្ឌល​កែ​សម្ផស្ស​ឌែម៉ូ​គ្លីនិក
                                     

13.9. វិស័យសុខាភិបាល បន្ទប់ពិគ្រោះ និង ព្យាបាលជំងឺ

  • បន្ទប់ពិគ្រោះនិងព្យាបាលជំងឺវេជ្ជបណ្ឌិតចាន់ងី
  • បន្ទប់ពិគ្រោះនិងព្យាបាលជំងឺកុមារឈប៊ុនណា
  • បន្ទប់ពិគ្រោះនិងព្យាបាលជំងឺសើស្បែក
  • បន្ទប់ពិគ្រោះ​និងព្យាបាលជំងឺ​អ៊ុន​វុទ្ធី
  • បន្ទប់ពិគ្រោះពិនិត្យព្យាបាលជំងឺសនស៊ីថា
  • បន្ទប់ពិគ្រោះ​ជំងឺតាន់តឹកស្រេង
  • បន្ទប់ពិគ្រោះព្យាបាលជំងឺសុខទៀង
  • បន្ទប់ពិគ្រោះនិងព្យាបាលជំងឺមាត់ធ្មេញថៃសុខបញ្ញា
  • បន្ទប់ពិគ្រោះនិងព្យាបាលជំងឺសុខសាន្ដ
                                     

13.10. វិស័យសុខាភិបាល ឱសថស្ថាន

  • ឱសថស្ថានព្រំចន្ថា
  • ឱសថស្ថានអង្គរគីម
  • ឱសថស្ថានបូផលើ
  • ឱសថស្ថានមយូរ៉ា
  • ឱសថស្ថានវិមានស័ក្ខសិទ្ធ
  • ឱសថស្ថានបញ្ញាមហោសថ
  • ឱសថស្ថានឌីយ៉ាម៉ង់
  • ឱសថស្ថានភ្នំពេញ
  • ឱសថស្ថានផ្សារតាប៉ាង
  • ឱសថស្ថានហ្វាម៉ាតខ្មែរ-សូវៀត
  • ឱសថស្ថានបាយ័ន
  • ឱសថស្ថានហ្វាម៉ាតនរោត្តម
  • ឱសថស្ថានវេស្ទើន
  • ឱសថស្ថានហេងចំរើន
  • ឱសថស្ថានសុផាន់ណា
  • ឱសថស្ថាន​ម៉ា​រី​ណា
  • ឱសថស្ថាន​​​ប៉ាស៊ីហ្វ្រិក​ភាគ​ខាងលិច
  • ឱសថស្ថានចេនឡា
  • ឱសថស្ថាន​រង​ 9​កប​ 9​ខ​ប​
  • ឱសថស្ថានបូព្រី
  • ឱសថស្ថានសិរី​នាថ
  • ឱសថស្ថាន MedCare
                                     

14. ដំណឹកជញ្ជូន

អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិភ្នំពេញគឺជាអាកាសយានដ្ឋានធំនិងមមាញឹកបំផុតនៅកម្ពុជា។ វាបានស្ថិតនៅ 7 kilometres 4.3 mi ភាគខាងលិចពីភ្នំពេញកណ្ដាលមក។

ក្រុមហ៊ុនដឹកជញ្ជូនទង់ជាតិកម្ពុជា កម្ពុជាអង្គរអ៊ែរ បានចាប់ផ្ដើមហោះហើរនៅឆ្នាំ ២០០៩ ដែលមានទីតាំងធំនៅភ្នំពេញ និង មានមជ្ឈមណ្ឌលសំខាន់របស់ខ្លួននៅទីក្រុងនេះ ជាមួយមណ្ឌលបន្ថែមមួយទៀតនៅអាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិអង្គរ។ ជើងហោះហើរធូរថ្លៃពី បាងកក និងកូឡាឡាំពួ ទៅភ្នំពេញ បានដំណើរការដោយអ៊ែរអាស៊ី ក្រុមហ៊ុនដឹកជញ្ជូនតម្លៃទាបប្រចាំតំបន់។ ក្រុមហ៊ុនដឹកជញ្ជូនធូរថ្លៃផ្សេងៗទៀតរួមមាន អ៊ែរវ៉េចេតស្តារអាស៊ី បុត្រសម្ព័ន្ធនៃខ្វនតឹស ជាមួយជើងហោះហើរប្រចាំថ្ងៃទៅសិង្ហបុរី។

នៅខែតុលា ២០១០ អ៊ែរហ្វ្រង់ បានប្រកាសថានឹងបម្រើសេវាភ្នំពេញពីប៉ារីស-សាលដឺហ្គោលដែលចាប់ផ្ដើមនៅថ្ងៃ ២៧ មីនា ២០១១ មក។

ឡានឈ្នួល ឡានមួយបាំងកន្លះ និង ឡានក្រុងតូចចាកចេញពីទីក្រុងដើម្បីទៅកាន់គោលដៅទូទាំងប្រទេស ប៉ុន្តែការធ្វើដំណើរលើដីលឿនថោកជាងនិងមានផាសុខភាពគឺឡានក្រុង។ ភ្នំពេញក៏មានសេវាផ្លូវដែកដែរ។

មានក្រុមហ៊ុនឡានក្រុងមួយចំនួន រួមមាន ក្រុមហ៊ុនដឹកជញ្ជូនសាធារណៈភ្នំពេញ និង ក្រុមហ៊ុនដឹកជញ្ជូនជីអ៊ែសធី ដែលកំពុងដំណើរការសេវាទៅកាន់ទីរួមខេត្តជាច្រើន រួមមាន ព្រះសីហនុ កំពង់ឆ្នាំង ឧដុង្គ និង តាកែវ។ ក្រ.ដឹកជញ្ជូនភ្នំពេញសូរិយាផ្ដល់សេវាឡានក្រុងទៅកាន់គោលដៅខេត្តជាច្រើនតាមផ្លូវជាតិមួយចំនួន និង ទៅកាន់ទីក្រុងហូជីមិញ។

ទោះបីទីក្រុងនេះមានចម្ងាយ 290 kilometres 180 mi ពីសមុទ្រក៏ដោយ ក៏ក្រុងនេះគឺជាទីកំពង់ផែទឹកសាបធំរបស់កម្ពុជាដែរ ផែសំខាន់មួយតាំងនៅលើទន្លេមេគង្គ និង ផែត្រូវបានភ្ជាប់ទៅកាន់សមុទ្រចិនខាងត្បូងឆ្លងកាត់ច្រកមួយនៃដីសណ្ដទន្លេមេគង្គនៅវៀតណាម។

ភ្នំពេញថ្មីៗនេះមិនមានដំណឹកជញ្ជូនសាធារណៈច្រើនទេ ទោះបីជារដ្ឋាភិបាលជប៉ុនបានប៉ុនប៉ងអភិវឌ្ឍសេវាឡានក្រុងទៅវិញទៅមកនៅភ្នំពេញនៅឆ្នាំ ២០០១ ក៏ដោយ។ នៅក្នុងការបន្ទាន់សម័យផែនការមេដំណឹកជញ្ជូននៃទីក្រុងរបស់ចៃកា សម្រាប់ភ្នំពេញគឺបញ្ចប់បង្ហើយនៅឆ្នាំ ២០១៤ ប៉ុន្តែប្រហែលជាមិនត្រូវបានរួចរាល់ទេរហូតដល់ឆ្នាំ២០៣៥។ មធ្យោបាយដឹកជញ្ជូនសាធារណៈក្នុងស្រុកក្នុងទីក្រុងនេះរួមមាន ស៊ីក្លូ ទោចក្រយានយន្តឈ្នួលដែលគេស្គាល់ថា ម៉ូតូឌុប ត្រីចក្រយានយន្ត ដែលគេស្គាល់ថាជា ទុកទុក ឬ កង់បី រថសណ្ដោងដែលភ្ជាប់ទៅនឹងម៉ូតូឌុប ខ្មែរហៅថា រ៉ឺម៉ក និង ឡានឈ្នួលដែលមានមាត្រដ្ឋាន ខ្មែរហៅថា តាក់ស៊ី ។ ទម្រង់ដំណឹកជញ្ជូនឯកជនរួមមាន កង់ ម៉ូតូ និង ឡាន។

                                     

14.1. ដំណឹកជញ្ជូន ផ្លូវធំ

ដោយជារាជធានីនៃកម្ពុជា ផ្លូវធំជាតិមួយចំនួនភ្ជាប់ទីក្រុងនេះទៅនឹងប៉ែកផ្សេងៗនៃប្រទេសនេះ:

                                     

15. ការផ្គត់ផ្គង់ទឹកស្អាត

ការផ្គត់ផ្គង់ទឹកនៅភ្នំពេញបានកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំងក្នុងលក្ខណ្ឌការមានសិទ្ធិប្រើប្រាស់ គុណភាពសេវា ប្រសិទ្ធិភាព ការទារថ្លៃ និង អភិបាលកិច្ចរវាងឆ្នាំ១៩៩៣ និង ២០០៦។ ចំនួនអតិថិជនបានកើនឡើងប្រាំបួនដង គុណភាពសេវាបានកើនឡើងពីការផ្គត់ផ្គង់មានចន្លោះទៅឥតដាច់ ការខ្វះខាតទឹកត្រូវបានកាត់បន្ថយយ៉ាងខ្លាំង និង តម្លៃប្រើប្រាស់ទឹករបស់ទីក្រុងនេះបានដើរចាប់ពីការក្ស័យធនរហូតដល់ការរកប្រាក់ចំណេញសមរម្យ។ សមិទ្ធិផលទាំងនេះត្រូវបានទទួលស្គាល់តាមរយៈរង្វាន់មួយចំនួនដូចជា រង្វាន់រ៉ាម៉ុនម៉ាក់សេសេ២០០៦ និង រង្វាន់ទឹកឧស្សាហកម្មស្តុកខុល២០១០។ សេវាទឹករបស់ទីក្រុងនេះគឺជារបស់រដ្ឋាករទឹកភ្នំពេញ រ.ទ.ស.ភ.។ ធនធានទឹកសំខាន់របស់ខ្លួនគឺទន្លេមេគង្គ បឹងទន្លេសាប និង ទឹកក្រោមដី។

                                     

16. ទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ

ទីប្រជុំជនភ្លោះ និង ទីក្រុងបងប្អូន

ភ្នំពេញជាគូជាមួយ:

  • វៀងចន្ទន៍, លាវ
  • សៀងហៃ, ចិន
  • កាន់ថឺ, វៀតណាម
  • ឡាំដុង, វៀតណាម
  • ម៉ូស្គូ, រុស្ស៊ី
  • សួគ៌ខេត្ត, លាវ
  • អាស្តាន, កាសាក់ស្ថាន
  • អ៊ីឡូអ៊ីឡូ, ហ៊្វីលីពីន
  • ឡងប៊ិច, កាលីហ្វញ៉ា, សហរដ្ឋអាមេរិក
  • ស្តុកខូល, ស៊ុយអែត
  • ប្រ៊ីស្តុល, រាជាណាចក្ររួម
  • ប្រូវីដិន, រ៉ូដ អាយឡិន, សហរដ្ឋអាមេរិក
  • ហាណូយ, វៀតណាម
  • មណ្ឌាល័យ, មីយ៉ាន់ម៉ា
  • បាងកក, ថៃ
  • ធានជីន, ចិន
  • ឃ្លីវឡិន, តេនេស៊ី, សហរដ្ឋអាមេរិក
  • ហូជីមិញ, វៀតណាម
  • ឡូវែល, ម៉ាសាឈូសេត, សហរដ្ឋអាមេរិក
  • ឆាងសា, ហ៊ូណាន, ចិន
  • អ៊ីនឈុន, កូរ៉េខាងត្បូង
  • ពូសាន់, កូរ៉េខាងត្បូង
  • គុនមីង, យូណាន, ចិន
  • បាសេឡោន, អេស្ប៉ាញ
                                     

17. អភិបាលរាជធានីភ្នំពេញ

  • ១៩៩៣ - ១៩៩៨: ឈឹម សៀកលេង
  • ១៩៨០ - ១៩៨២: ចាន់ វ៉ែន
  • ២០១៣-​ ខែមិថុនា​ ២០១៧​: ប៉ា សុជាតិវង្ស
  • ខែមិថុនា ២០១៧​- បច្ចុប្បន្ន​: ឃួង ស្រេង
  • ២០០៣- ខែមេសា​ ២០១៣: កែប ជុតិម៉ា
  • ១៩៩០ - ១៩៩២: ហុក ឡង់ឌី
  • ១៩៩២ - ១៩៩៣: ស៊ីម កា
  • ១៩៧៩ - ១៩៨០: ខាង សារិន
  • ១៩៨៥ - ១៩៩០: ថោង ខុន
  • ១៩៩៩ - ២០០៣: ជា សុផារ៉ា
  • ១៩៨២ - ១៩៨៥: កែវ ចាន់ដា
                                     

18. ខេមរជន​ល្បីៗមានកំណើតនៅភ្នំពេញ

  • នរោត្តម សីហមុនី - មហាក្សត្រនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា
  • នរោត្តម សីហនុ - អតីតមហាវីរក្សត្រ
  • ប៉ាន់ រិទ្ធី - អ្នកដឹកនាំរឿង
  • នរោត្តម រណឫទ្ធិ - ប្រធានគណបក្សហ្វ៊ុនស៊ិនប៉ិច
  • សម រង្ស៊ី - អតីតប្រធានគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ
  • ឌី សាវ៉េត - តារាភាពយន្ត
                                     

19. គន្ថនិទ្ទេស

  • ឡឺបូទីល្យែរ, គ្រីស; អារីហ្វ, សាហ៊ីដា 2004 ដំណើរឆ្លងកាត់ភ្នំពេញ: មគ្គុទេសន៍រូបភាពទៅកាន់គ្រឿងមាសពេជ្រកម្ពុជា សិង្ហបុរី: ការរៀបរៀបពេល ISBN 978-981-232-596-9 OCLC 55501046
  • ឡឺរ៉យ, ចូកគីម; ហុស្គីន, ចន ២០០៥ សុបិន្តកម្ពុជារបស់អាស៊ូ។ ភ្នំពេញ ហុងកុង: អាហ៊្សូអ៊ីឌីឝឹន Ltd ISBN 978-988-98140-2-1 OCLC 62328690
  • Groslier, B.P. 2006 Angkor And Cambodia In the Sixteenth Century Bangkok: អរគីដ ប្រេស
  • ក្នុងស៊េរីប្រលោម ជេសុបន របស់ លោក រ៉ូបឺត លូទ្លុម, ដាវីដ វេប ជាតម្រួតវ័យក្មេងម្នាក់ស្ថិតនៅភ្នំពេញជាមួយប្រពន្ធនិងក្មេងពីរនាក់របស់គាត់
  • អ៊ិកូត, មីកេល; ឌូប៊ូស្សុន, សឺច ១៩៩៣ ភ្នំពេញអនាគតនិងបច្ចុប្បន្ន បាងកក: ផ្កាឈូកស ISBN 978-974-8495-84-2 OCLC 29795478
                                     

20. តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ

  • ក្រសួងទេសចរកម្ពុជា
  • គណកម្មការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោត
  • ស្ថានបណ្ដាញទីក្រុងផ្លូវការ
  • គេហទំព័ររដ្ឋាភិបាលខ្មែរអំពីទីក្រុងភ្នំពេញ
  • វីដេអូភ្នំពេញ ជាភាសាខ្មែរលើយូធូប
                                     
  • អ ក សយ នដ ឋ នអន តរជ ត ភ ន ព ញ ស.ដ.អ អ.: PNH, អ.អ អ.អ.: VDPP ស ថ តន ច ង យប រហ ល គ.ម ព ក រ ងភ ន ព ញ ត មមហ វ ថ សហព ន ធរ ស ស ក លព ម នម នឈ ម ជ
  • ស កលវ ទ យ ល យភ ម ន ទ ភ ន ព ញ ហ ក ត ជ ប រ ង: URPP ឬ ហ ក ត ជ អង គ ល ស: RUPP គ ជ គ រ ស ថ នឧត តមស ក ស ច ណ ស ជ ងគ ន ងធ ជ ងគ ន កម ព ជ ស កលវ ទ យ ល យច កច ញជ
  • ឃ ភ ន ព ញ អង គ ល ស Commune ស ថ តន ក ន ង ស រ កគ ល ន ខ ត តព រ វ ហ រ ម ន ភ ម ព រ ប រទល ន ឃ ភ ន ព ញ
  • បញ ជ ផ ស រន ភ ន ព ញ គ ផ ដ តទ ល ទ ផ ស រឯកជន ន ងផ ល វក ររបស រដ ឋដ លរ យន មព ក រ ម ន ងផ ស រក រ ផ ល វក រដ លម នលក ខណ ជ ផ ស រក រម ន ដ លលក ត ព លព រ ក
  • មជ ឈមណ ឌលវប បធម ភ ន ព ញ Phnom Penh Cultural Center ម នឈ ម ដ មថ ស លមហ ស រពច នឡ ដ លប នកស ងរ ចរ ល ន ឆ ន ស លមហ ស រពច នឡ ត រ វប នប បង ច លន
  • អភ ប លរ ជធ ន ភ ន ព ញ គ ជ ប រម ខថ ន ក ដ កន រដ ឋ ភ ប លម លដ ឋ នសម រ ប រ ជធ ន ភ ន ព ញ អភ ប លក រ ង ភ ន ព ញ ព ឆ ន ដល ឆ ន ឯកឧត តម ញ ក ជ ឡ ង ឯកឧត តម
  • ស កលវ ទ យ ល យ ភ ន ព ញ អន តរជ ត ជ គ រ ស ថ ន ឧត តម ស ក ស ឯកជន ម យ ន ទ ក រ ង ភ ន ព ញ ប ន ក ត ឡ ង ន ឆ ន
  • ន ងរ ជធ ន ភ ន ព ញ ម យ ដ ច ន ហ យអង គរដ ឋប លខ សព គ ភ ន ព ញ ក ស ថ តក ន ងថ ន ក ខ ត តដ រ អញ ជ ងជ ក ស ដ ងកម ព ជ ម ន ខ ត ត ប ន ត ភ ន ព ញ
  • គម រ ង ប លង គ ល រ ជធ ន ភ ន ព ញ ជ ឯកស រ ម ន លក ខណ យ ទ ធស ស ត រ ន ក ររ បច អភ វឌ ឍន ទ ក រ ង ភ ន ព ញ រហ ត ដល យ ង ត ម ក រ ស រ វជ រ វ ម ន ត ប
  • ភ គខ ងត ប ងន ភ ន ព ញ ដ លម នព រ ដ នផ ទ ល ជ ប ន ង ភ ន ព ញ ក រ ង ត ខ ម ម ន ព រ ប រ ទល រដ ឋ ប ល ខ ង ល ច ជ ប ខណ ឌដង ក ន រ ជធ ន ភ ន ព ញ
                                               

ប្រវត្តិសាស្រ្តភ្នំពេញ

ការជ្រើសរើសតំបន់នោះជាកន្លែងរាជធានីព្រោះវាគឺជាកន្លែងដ៏អស្ចារ្យដោយសារតែវាជាចំណុចប្រសព្វមុខដែលដែលមានទន្លេមុខបួនគឺមានទន្លេមេគង្គលើ ទន្លេមេគង្គក្រោម ទន្លេបាសាក់ និង ទន្លេសាប។បង្ហាញទិសដៅពីមួយទៅមួយដែលពឹងផ្អែកលើវិស័យកសិកម្ម ពាណិជ្ជកម្ម អនុស្ថាប័នសេដ្ឋកិច្ច។

                                               

ឃុំជាងដែក

ឃុំជាងដែក ជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុកកំពង់ត្របែក, ខេត្តព្រៃវែង។ ឃុំជាងដែក មាន ១២ឃុំ គឺ÷ ក្រូច តាមាស ថ្លឹង ជាងដែក បឹងក្រនឹប ក្រាំងវែង អង្គ ឧញ៉ាសឹង ព្រៃម្លុង ពញ្ញាកើត តាបុល អង្គ្រង

                                               

ឃុំកំពង់ត្របែក

ឃុំកំពង់ត្របែក ជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុកកំពង់ត្របែក, ខេត្តព្រៃវែង។ ឃុំកំពង់ត្របែក មាន ១០ភូមិ គឺ÷ រកាធំ បឹងខ្យង កំពង់ត្របែក អន្លង់រាជ្យ កំពង់ស្វាយខាងកើត អន្លង់ចក កំពង់ស្វាយខាងលិច ព្រែកផ្ដៅ ខ្មែរឥស្លាម ទួលរកា

                                               

ឃុំកន្សោមអក

ឃុំកន្សោមអក ជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុកកំពង់ត្របែក, ខេត្តព្រៃវែង។ ឃុំកន្សោមអក មានភូមិចំនួន 9 គឺ កន្សោមអក ក្រូច ជ្រួល ព្រៃខ្មៅ ព្រៃអណ្ដូង ទ័ពសៀម ត្រពាំងរុន តាទាំង និង បល្ល័ង្ក ។

                                               

ស៊ីសុវត្ថិ ថាវេតរុង្ស៊ី នារីវង្ស

សម្តេចព្រះរាម ស៊ីសុវត្ថិ ថាវេតរុង្ស៊ី នារីវង្ស ទ្រង់សម្ភពនៅឆ្នាំ១៨៩៩ នារាជធានីភ្នំពេញ និងចូលព្រះទិវង្គតនៅឆ្នាំ១៩៧៦/៧ រូបភាពតូច|សម្តេចព្រះរាម ស៊ីសុវត្ថិ ថាវេតរុង្ស៊ី នារីវង្ស

Users also searched:

logo សាលារាជធានីភ្នំពេញ, សាលារាជធានីភ្នំពេញ, សេវាសាធារណៈរបស់សាលារាជធានីភ្នំពេញ,

...
...
...